# OZE — synteza researchu (stan na 27.09.2026, liczby poprawione po weryfikacji 9.10.2026)

> **Aktualizacja po weryfikacji (październik 2026)**
>
> Po recenzji filmu i ponownym przeliczeniu część liczb w tej syntezie poprawiliśmy. Poniżej są już wersje poprawione, takie same jak w filmie i na stronie. Było → jest:
>
> - **Auta z „miejscem na słońce”:** „1 mln aut wchłania 51%, a 3 mln 75% nadwyżek” → **1 mln aut wchłania 57%, a 3 mln 73% prądu, którego produkcję operator ograniczył w 2025 roku** (779 i 1 006 z 1 377,5 GWh). Liczby 51% i 75% nie były błędne, ale liczyły coś innego: udział w całej nadwyżce, czyli razem z eksportem po cenie zerowej lub ujemnej. Raport 25, § 1.
> - **Wiosną auta jeżdżą na nadwyżkach:** „94–98%” → **91% w kwietniu i 96% w czerwcu**, w tym około 60 punktów procentowych z ograniczonej produkcji, a reszta z eksportu po cenie zerowej lub ujemnej. Liczby 94 i 98% pochodziły z innego wariantu symulacji (z ładowaniem „u celu”). Raport 25, § 1.4.
> - **Eksport w Wielkanoc o 13:00:** „4,7 GW” → **3,9 GW**. Liczymy saldo wymiany z zagranicą zmierzone przez operatora sieci (PSE). 4,7 GW to wymiana planowana na giełdzie, według Energy-Charts. Raport 25, § 3.
> - **Moc paneli słonecznych w Polsce:** „27,5 GW (PSE, VIII 2026)” → **27,9 GW (PSE, stan na koniec lipca 2026)**.
> - **Auta w modelu „idealnego świata”:** „17,5 mln aut” → **20–21 mln aut, które naprawdę jeżdżą**. Baterie wszystkich aut oddające prąd do sieci: „0,44 TWh” → **ok. 0,5 TWh**, czyli 8–14 razy za mało na najgorszy tydzień. Raport 20.
> - **Koszt systemu w modelu:** „z gazem jako rezerwą 74 €/MWh, 100% odnawialnych źródeł energii 91 €/MWh” → **ok. 80–83 i ok. 100–110 €/MWh** po korekcie kosztów paneli, elektrolizerów, turbin i podziemnych magazynów wodoru. Raporty 20 i 21.
> - **Rekord fotowoltaiki 20.05.2026:** bez zmian. Sprawdziliśmy go 9.10.2026 w danych PSE: kwadrans 11:30–11:45, 14 565 MW przy zapotrzebowaniu 19 609 MW (w danych rozliczeniowych 19 608 MW), czyli 74%. Do 9.10.2026 nie padł wyższy wynik. Raport 28.
>
> Inne poprawki w filmie, których ta synteza wcześniej nie zawierała:
>
> - **Wielkanoc o 13:00:** milion aut nie zbiłby ograniczeń do zera. Zostałoby około 4 GW z 5,4 GW, a przy trzech milionach aut około 0,4 GW. Raport 25, § 2.
> - **Elektrownie gazowe na mróz:** zamiast „pracują jeden dzień na siedem” jest **średnio około 1 250 godzin pełnej mocy w roku, czyli około 52 doby, i praca przynajmniej częściowa w około 150 dniach, głównie od listopada do lutego**. Raport 26, § 3.2.
> - **Rządowy plan z 2019 roku:** porównujemy z planem przyjętym w grudniu 2019 (około 7,3 GW paneli na 2030 rok), a nie z projektem ze stycznia 2019 (1,86 GW). Raport 01.
> - **Zachód słońca w Hiszpanii i Portugalii:** jest „o dwie, trzy godziny później” (Lizbona około 2 h 50 min po Warszawie), a nie „o godzinę, dwie”. Raport 19.
> - **Z filmu usunęliśmy porównanie kosztów węgla** podane w nieporównywalnych jednostkach. Raport 23 i walidacja filmu.
>
> Szczegóły: raporty 20, 21, 24, 25 i 28.

Dokument scala raporty szczegółowe (`01`–`26`, sprawdzenie rekordu fotowoltaiki: `28`). Każda liczba ma źródło i ocenę pewności w pliku źródłowym — tu podaję wersję „kanoniczną” do filmu i odsyłacz `[nr pliku]`.
Konwencja: **[W]** wysoka pewność, **[Ś]** średnia, **[OBL]** nasze własne obliczenie na surowych danych.

---

## 0. Kontekst 2026, bez którego film będzie nieaktualny

- **Kryzys Ormuz** (wojna USA–Iran od końca II 2026): gaz TTF +~50%, w VIII–IX ~70 €/MWh, magazyny gazu UE ~70%. Potwierdzone niezależnie w 4 raportach. Argument „OZE = bezpieczeństwo energetyczne” jest w 2026 mocniejszy niż argument klimatyczny. [W] `[02][11][12]`
- **Atak na polskie OZE 29.12.2025** — ~30 farm wiatrowych/PV + elektrociepłownia, malware typu wiper, CERT Polska → rosyjska grupa. Produkcja nie spadła, farmy straciły łączność z operatorem. [W] `[12]`
- **Świat 2025: OZE (33,8%) pierwszy raz > węgiel (33,0%)** w produkcji prądu. IV 2026: wiatr+słońce pierwszy raz > gaz. Ale emisje CO2 z energii nie spadają — plateau, nie spadek. [W] `[01][02]`

---

## 1. Hipotezy wyjściowe — werdykty

| Hipoteza | Werdykt | Kluczowe liczby |
|---|---|---|
| Panele w upał działają słabiej, w zimie lepiej | **Prawda, ale efekt jest mały i nie ratuje zimy** | 35°C/1000 W/m² → ogniwo ~66°C, −10…−14% mocy. −10°C → 105–106% mocy. Ta sama porcja światła daje w mrozie ~24% więcej prądu niż w upale. Ale w skali roku temperatura kosztuje tylko ~1,4% energii, a grudzień ma ~6× mniej światła niż czerwiec (Warszawa: 25 vs 135 kWh/kWp). [W][OBL] `[07]` |
| …co rekompensuje mniejszą liczbę słońca | **Fałsz** (rekompensuje ~9% z brakującego) | Listopad–luty = 12–16% rocznej produkcji PV. `[07]` |
| Rekordy mocy PV padają latem | **Fałsz — wiosną** | 19 lat PVGIS: najmocniejsza godzina roku 9× w kwietniu, 5× maj, 4× marzec, 0× lipiec/sierpień. Rekord 28.03.2013 przy 0,7°C. [OBL] `[07]` |
| PV uzupełnia się z wiatrem | **Prawda sezonowo, słabo w skali dni, prawie wcale zimą** | Korelacja miesięczna −0,74, dobowa −0,36, godzinowa −0,23. Zimą dobowa −0,08 (≈0). XI–II: 42% rocznego wiatru vs 11% PV. Optymalny miks tnie zmienność miesięczną z 0,35 (sam wiatr) do 0,16. [OBL] `[08]` |
| Najzimniej jest, gdy wieje? | **Odwrotnie: najzimniej jest, gdy NIE wieje** | ERA5, 36 zim, 13 punktów: korelacja temp–wiatr 100 m = +0,46, dodatnia w każdej z 36 zim. 5% najzimniejszych dni: szacowany CF wiatru 16% vs 31%. Poniżej −15°C CF ~9%. Wiatr na wysokości piasty NIE ratuje. Real PL: w 1% godzin szczytu zimowego farmy miały CF 15% vs średnia 34%. **Kontrprzykład:** 3.02.2026 — rekord mrozu i popytu, a wiało powyżej normy. To statystyka, nie prawo przyrody. [OBL][W] `[08]` |
| Auta ładowane w pracy zjedzą nadwyżki PV | **Sama praca — nie (~27–34%). Praca + dom + „bufor” w baterii — tak, w dużej części: 1 mln EV wchłania 57%, a 3 mln 73% prądu, którego produkcję operator ograniczył w 2025 r.** (licząc razem z eksportem po cenie ≤ 0: 51% i 75% całej nadwyżki; raport 25) | 70% ujemnych godzin w PL 2025 w weekendy/święta. Ale w weekendowe południe 75–83% aut stoi **w domu** (MiD/NTS). Auto zużywa ~48 kWh/tydz., więc nie ładując do pełna co noc może w weekend przyjąć 28–41 kWh (3,5–7 dni jazdy). Nawyk „co noc do pełna” tnie efekt prawie 3×. Wiosną auta mogłyby jechać w 91% (kwiecień) i 96% (czerwiec) na nadwyżce, w tym ok. 60 p.p. z ograniczonej produkcji; zimą 2–9%. Paliwo: 1 mln EV oszczędza ~910 mln l/rok (~5,7% paliwa aut osobowych) — to efekt przesiadki, nie „darmowego” prądu. [OBL] `[10][13][25]` |
| „Zły moment” to wina aut? | **Nie — winny jest brak odbiorników elastycznych** | EV zużywają ~0,3% prądu PL. Zły moment = słoneczne południe dnia wolnego: popyt spada o 4,5 GW (niedziela) do 7,6 GW (Wielkanoc), a ~8 GW elektrowni (minimum techniczne, elektrociepłownie, rezerwy) nie da się wyłączyć; sąsiedzi mają ceny ujemne w tych samych godzinach. [OBL] `[14]` |
| Za prąd się płaci / „płacą ci za zużycie” | **Na hurcie tak, u odbiorcy prawie nigdy** | Dystrybucja+akcyza+VAT zostają. Odbiorca na „RCE+0,08 zł” dostaje pieniądze dopiero przy RCE < −475 zł/MWh: 1 h w 2025, 24 h w 2026. 1.05.2026: ładowanie 55 kWh = +34 zł. [OBL] `[04]` |

---

## 2. Liczby kanoniczne — Polska (wybrane jedno źródło)

| Wielkość | Wartość | Źródło / uwaga |
|---|---|---|
| Godziny z ceną **ujemną** (RDN, średnia godzinowa) | 43 (2023) → 197 (2024) → **311 (2025)** → 307 (2026 do 26.09) | [OBL] energy-charts. 352 w 2025 = godziny z ceną **≤ 0** (w tym zero). 315 = liczba medialna. Rozbieżność wyjaśniona. `[04]` |
| Najniższa cena | RDN −490 €/MWh; RCE **−1 457,59 zł/MWh** (kwadrans 14:15, 1.05.2026) | Obie prawdziwe, różne rynki. `[04]` |
| Wieczór/południe | 181 vs 58 €/MWh (**3,1×**) w 2026; 1,4× w 2023 | [OBL] `[04]` |
| Wartość PV (capture rate) | 0,90 (2023) → 0,65 (2025) → **0,60** (2026) | [OBL] `[04]` |
| Redukcje OZE na polecenie PSE | ~71 GWh (2023) → ~722 (2024) → **1 377,5 GWh (2025)** → **1 742 GWh (2026 do 26.09)** | [OBL] API PSE, zgodne z PSE. ~98% przyczyn bilansowych (brak popytu w południe), nie sieciowych. Rekordowy dzień: Wielkanoc 5.04.2026, 52 GWh. `[03][10]` |
| Moc PV | **27,9 GW** (PSE, stan na koniec VII 2026) > cały węgiel kamienny 22,3 GW | Koniec 2025: 24,8 (ARE) / 25,5 (PSE) / 20,7 (energy-charts) — **użyć PSE**. `[03]` |
| Rekord chwilowy PV | **14 565 MW, 20.05.2026, 11:45** (kwadrans 11:30–11:45; 74% zapotrzebowania 19 609 MW; 17–19°C, wiosna!). Nadal rekord na 9.10.2026 | [W] dane PSE sprawdzone 9.10.2026 `[03][07][28]` |
| Prosumenci | ~1,64 mln, ~13,8–13,9 GW (URE, koniec 2025) | `[03][15]` |
| Udział węgla 2025 | ~52% (Forum Energii 52,6 / Ember 52,2) | Rozrzut metodologiczny 2–8 pp — trzymać się jednego źródła. `[03]` |
| Udział OZE 2026 | **stoi w miejscu** (30,7% I–VIII vs 31,2%) mimo +5 GW | słabszy wiatr, więcej redukcji, wyższy popyt. [OBL] `[03]` |
| Odmowy przyłączenia 2025 | **~107 GW** — więcej niż cały system | URE `[03]` |
| Taryfy dynamiczne | **4 836** gospodarstw (0,03%) na koniec 2025 | URE `[03][04]` |
| Liczniki zdalnego odczytu | ~50% (Energa 93%, Enea 17%) | `[04]` |
| Ujemne godziny w weekend | 70% (PL 2025) | [OBL] `[10]` |

## 3. Liczby kanoniczne — świat

| Wielkość | Wartość | Uwaga |
|---|---|---|
| Przyrost PV 2025 | **~650 GW DC** (Ember) = ~511 GW AC (IRENA) | Wybrać jedną serię. Do porównań z prognozami IEA → AC. `[01][02]` |
| Learning rate PV | **~23,5% na podwojenie** | [OBL] 1975–2024, R²=0,98. Moduł $132/W (1975) → ~$0,10/W (2026). `[01]` |
| Moduł w Europie | ~0,13 €/Wp (IX 2026), +24% od I 2026 — pierwszy wzrost od lat (srebro, koniec zwrotu VAT w Chinach) | `[09]` |
| Baterie | pakiet 108 $/kWh (2025), stacjonarne 70 $/kWh; system w Chinach ~75 $/kWh; ale LFP +22% w 2026 | `[09]` |
| Kalifornia 9.07.2026, 20:20 | baterie = **największe źródło**, 13 GW, 36% | [OBL] CAISO, potwierdzone w 2 raportach `[02][11]` |
| Niemcy ujemne godziny | 457 (2024), 576 (2025) | [OBL] `[04]` |
| Hiszpania 2026 | 743 ujemnych h (płytkie), wieczór/południe 5× | [OBL] `[04]` |
| Prognozy IEA | WEO 2010: 294 GW PV w 2030 → osiągnięte w 2016 | `[01]` |

---

## 4. Najmocniejsze „rzeczy, których nie widać” (wybór z całości)

1. **Problem przesunął się z „za mało prądu” na „za dużo w złym momencie”.** Redukcje, ceny ujemne, kanibalizacja wartości PV, 107 GW odmów — w Polsce wszystkie rosną jednocześnie. `[03][04]`
2. **Weekend jest wąskim gardłem transformacji.** Nadwyżki PV koncentrują się w niedziele i święta (Wielkanoc to rekordy i w cenach, i w redukcjach). Ma to konsekwencje dla EV, przemysłu, taryf. `[10][03]`
3. **Rekord mocy paneli jest w kwietniu/maju, nie w lipcu.** Rekord PL z 20.05.2026 padł przy 17–19°C. `[07]`
4. **Pionowy panel na balkonie produkuje zimą więcej niż dach** i ma płaski profil, który pasuje do czasów cen ujemnych w południe. Panele wschód–zachód: −18% energii rocznie, ale latem prawie tyle samo, przy niższym szczycie. `[06][07]`
5. **Mróz = cisza.** Najgorsze dla systemu jest to, że zimowy szczyt popytu (pompy ciepła!) statystycznie spotyka się z brakiem wiatru. Korelacja podnosi potrzebny magazyn o ~30% względem świata, w którym byłyby niezależne. Baterie rozwiązują godziny, nie tygodnie. `[08]`
6. **Ocieplenie budynku bije technologię grzewczą:** dom pasywny ogrzewany grzałką jest tańszy niż stary dom z najlepszą pompą ciepła. Masywny dom pasywny to „bateria” na ~dobę przy −10°C. `[11]`
7. **Dach vs styczeń:** stary dom z pompą „bilansuje się” rocznie przy 9,5 kWp, ale pokrycie samego stycznia wymagałoby 56 kWp. Roczne bilansowanie PV to złudzenie. `[11]`
8. **Moduły to tylko ~12–18% ceny instalacji domowej.** Ten sam panel w USA kosztuje 3× więcej niż w Europie (cła), a instalacja w USA 3–4× więcej niż w Australii (biurokracja). `[09]`
9. **Taryfa dynamiczna bez zmiany nawyków jest droższa** (+5% dla mieszkania), bo ludzie zużywają najwięcej wieczorem. Zysk jest dopiero ze sterowaniem (EV, pompa). `[04]`
10. **Prognozy zawodzą asymetrycznie:** rzeczy małe i powtarzalne (PV, baterie) rosną szybciej niż przewidywano; duże i unikatowe (CSP, wodór, Desertec, offshore w USA) wolniej. `[01]`
11. **Zdalne wyłączanie falowników zdarzyło się naprawdę** (Deye, XI 2024 — spór handlowy). Litwa zakazała chińskiego zdalnego dostępu; UE wstrzymała finansowanie falowników dostawców wysokiego ryzyka. `[12]`
12. **Blackout iberyjski (28.04.2025):** raport końcowy ENTSO-E — zawiodła kontrola napięcia (po stronie elektrowni konwencjonalnych i przepisów dla OZE), nie „brak inercji”. `[02][11]`
13. **Paradoks zajętości terenu:** Bełchatów zajmował na TWh ~5× mniej ziemi niż PV — ale 100% zużycia PL z PV to ~0,6% powierzchni kraju. `[12]`
14. **Australia rozdaje darmowy prąd:** od 1.07.2026 3 godziny za darmo w południe (Solar Sharer), także bez paneli. Ujemne ceny w 48% interwałów w Australii Południowej. `[02][04]`
15. **Chiny, maj 2025: 93 GW PV w jeden miesiąc** (wyścig przed końcem stałych taryf), potem −66%. `[02]`

---

## 4a. „Zły moment” — anatomia (raporty 13 i 14)

- **Kto zużywa prąd w PL (Eurostat 2024, ~174 TWh):** przemysł 31%, usługi/publiczne 28%, gospodarstwa 19%, potrzeby własne energetyki 13%, straty 5%, transport 2% (głównie kolej), EV ~0,3%.
- **Wielkanoc 5.04.2026, 13:00:** popyt 12,3 GW (wtorek: 19,9 GW). Węgiel 5,4 GW + gaz 1,7 GW (35 bloków na minimum technicznym, w tym 15 elektrociepłowni) + ~2,7 GW małych EC. Eksport 3,9 GW (saldo wymiany zmierzone przez PSE; Energy-Charts podaje 4,7 GW wymiany planowanej), pompowanie 1,1 GW, PSE ogranicza produkcję wiatru i słońca o 5,4 GW, cena −198 €/MWh. Bilans domyka się po doliczeniu 0,52 GW „innych” źródeł (olej, gaz koksowniczy, woda, inne OZE): produkcja 17,4 GW ≈ 12,3 + 1,1 + 3,9 GW `[25]`. Milion aut z buforem zdjąłby z tych 5,4 GW tylko ok. 0,8–1,8 GW (zostaje ok. 4 GW), trzy miliony — prawie całość (zostaje ok. 0,4 GW) `[25]`. DE/CZ/SK też ujemne.
- **Dolina przeniosła się z nocy na południe:** 2020 — minimum popytu rezydualnego o 5:00; 2026 — o 12:00 (5,5 GW w niedziele, poniżej systemowego minimum ~7 GW). A taryfa G12 i bojlery wciąż nagradzają noc, choć w sezonie IV–IX noc jest 3× droższa niż południe (132 vs 43 €/MWh). Nowe taryfy z tanim południem już są: Tauron G13s (od 07.2025), PGE G12e (od 2026).
- **Skala potrzebnej elastyczności:** 2 GW/10 GWh dziennie usuwa ~55% nadwyżki, 5 GW/25 GWh ~85–90%, pełna likwidacja ~10 GW. Szczytowo-pompowe już pompują w południe (wyczerpane). Kolejność od najtańszego: taryfy i zegary (bojlery, pompy, ładowarki) → kotły elektrodowe w ciepłownictwie (dodatkowo pozwalają wyłączyć EC) → baterie 2–4 h → sterowane ładowanie EV z buforem → wodór/nowe ESP na końcu.
- **Gdzie ładowarki:** tam, gdzie auto nocuje. PL ma 58% ludności w domach (DE 39%) — przewaga strukturalna. Ładowanie „u celu” (galerie, kościoły, P+R) daje tylko +2–6%; galerie w ~85% niedziel zamknięte. Wąskie gardło: bloki (prawo wspólnot, EPBD po terminie) i nawyk „do pełna”.

---

## 4b. „Utopia” / endgame — czy system się spina? (raporty 16–19)

Założenie: ignorujemy prawo i instytucje; pełna elektryfikacja (w modelu 17,5 mln aut EV — po weryfikacji realnie 20–21 mln, przy tym samym łącznym przebiegu, więc energia aut się nie zmienia `[20]`; ogrzewanie pompami ciepła), gniazdko tam, gdzie auto nocuje, perfekcyjne sterowanie. Model godzinowy LP na 32 latach pogody ERA5 (1994/95–2025/26). [OBL]

| Warstwa problemu | Czy utopia to rozwiązuje | Liczby |
|---|---|---|
| **Godziny / doba / weekend** | **TAK** | Przy smart charging 93% energii aut z godzin nadwyżki. Latem potrzeba z rezerw spada z ~20 TWh do ~1–2 TWh. Model z V2G nie kupuje ani jednej baterii stacjonarnej. |
| **Infrastruktura gniazdek** | **TAK, w wersji skromnej** | Gniazdo 3,7 kW tam, gdzie auto nocuje, + praca: ~27 mln punktów, ~150 mld zł (~17 mies. wydatków na paliwo). Moc 3,7 kW = 11 kW przy sterowaniu. „Gniazdko przy każdym miejscu” — nieopłacalne (+100 mld zł za +4 p.p.). Sieć nn wytrzymuje tylko przy sterowaniu. |
| **Tydzień mrozu i ciszy** | **NIE — to jest twarda granica** | Najgorszy tydzień (nowe budynki): 2–9.01.1997, 23,5 GW przez 7 dni = 3,95 TWh. Stare budynki: II 2012, ~42 GW, 7 TWh. Cała flota V2G = ok. 0,5 TWh (20,5 mln aut × 25 kWh; w modelu 16 było 0,44 TWh) → 8–14× za mało; przy nowych budynkach wystarczyłaby na ~21 h, przy dzisiejszych w tygodniu do 7.02.2012 (41,6 GW) na ok. 12 h, czyli pół doby `[20]`. |
| **Sezon (zima vs lato)** | **NIE bez paliwa** | Najgorsze 90 dni: 23 TWh (nowe) / 50 TWh (stare). Najdłuższa „dziura”: 48 dni (XII 2005–II 2006). Magazyn sezonowy wodoru: 16–58 TWh; Polska ma sól na setki kawern. |

**Odpowiedzi na pytania wyjściowe:**
- **Energia vs moc.** Przesuwanie ładowania aut i ciepła obniża wymaganą moc sterowalną z ~60 do ~24 GW (nowe budynki) i z ~89 do ~46 GW (stare). Dalej już tylko drogo: każde −4 GW wymaga ~1 TWh magazynu.
- **Auto nieładujące się przez kilka dni = auto oddające prąd.** Okno 40 kWh bez V2G daje przy kilkudniowym mrozie to samo co V2G z oknem 25 kWh. V2G wygrywa tylko w krótkich, ostrych szczytach.
- **Ograniczanie popytu w epizodzie:** przemysł −6 GW daje 1:1; termostaty −2°C tylko 0,5–2 GW. Łącznie −25–30%, nie usuwa problemu.
- **Interkonektory — tak, ale daleko, nie do sąsiadów.** Korelacja wiatru z PL spada do ~0 powyżej ~2 000 km (Iberia, Włochy, Grecja); w mroźne polskie flauty na południu wieje nawet mocniej (120–136% normy). Sąsiedzi (DE, LT, SE) mają wtedy 22–24% normy — import od nich nie pomaga (rezerwa ~17 GW niezależnie od 15 czy 25 GW łączy). Z całą Europą: model daje rezerwę krajową ~9 GW (15 GW łączy) i ~2 GW (25 GW łączy) — **to wynik optymistyczny** (import zawsze dostępny po 120 €/MWh). Analiza 19 pokazuje, że w zimową noc bez wiatru ciemno jest w całej Europie — najgorsza godzina jest wspólna. Realistycznie rezerwa krajowa gdzieś pomiędzy ~9 a ~17 GW.
- **Strefy czasowe/zachód słońca — argument słaby** (po 18:00 PL nigdzie w Europie nie ma PV). Mocne: dekorelacja wiatru na dużych odległościach, zimowe PV na południu (grudzień Sewilla 113 vs Warszawa 26 kWh/kWp), hydro Skandynawii (dużo wody, mało kabli).
- **Jakie elektrownie:** (w filmie: średnio ok. 1 250 h pełnej mocy rocznie, czyli ok. 52 doby, a praca choć częściowa w ok. 150 dniach, głównie XI–II — raport 26 § 3.2) przy 1 000–2 000 h/rok w wielodniowych blokach — CCGT i silniki tłokowe (~170–230 €/MWh wytworzonej energii); OCGT tylko < ~500 h. Paliwo: gaz ziemny (~12 Mt CO2/rok przy nowych budynkach vs ~90–100 Mt dziś) → biometan → wodór z kawern.
- **Koszt systemu (wyspa, nowe budynki):** optimum z gazem jako rezerwą ok. 80–83 €/MWh (PV 81 GW, wiatr lądowy 50 GW, ~24 GW gazu, ~13% energii); 100% OZE z wodorem ok. 100–110 €/MWh — po korekcie kosztów z raportów 20 i 21 (model 16 przed korektą: 74 i 91 €/MWh; stare budynki 84 / 112 przed korektą, 100% OZE po korekcie ok. 125–139 €/MWh).
- **Najsilniejsza dźwignia: termomodernizacja** — szczyt −35 GW, rezerwa 42 → 24 GW, magazyn sezonowy −40–65%, koszt 100% OZE 112 → 91 €/MWh (przed korektą kosztów; po korekcie ok. 125–139 → 100–110 €/MWh, raport 21).
- **Atom 6 GW:** rezerwa −3 GW, koszt 75 → 92 €/MWh (w 100% OZE: wodór 39 → 30 TWh, koszt 91 → 105) — koszty sprzed korekty z raportów 20–21.
- **Nowy problem utopii:** idealnie sterowane auta chcą w słoneczne południe pobrać 55–65 GW (2× dzisiejszy szczyt kraju) — potrzebny limit mocy/sieć; model tego nie ogranicza.

**Jedno zdanie do filmu:** Utopia rozwiązuje dzień i noc; nie rozwiązuje dwóch mroźnych tygodni. Moc sterowalna nie znika w żadnym scenariuszu — zmienia się tylko jej wielkość (60 → ~10–24 GW dzięki elastyczności, ociepleniu i dalekim połączeniom) i paliwo (gaz → biometan → wodór).

**Zastrzeżenia:** część wariantów (import, atom+gaz, offshore) to przeliczenia z ustalonym miksem, nie pełna optymalizacja (część dużych optymalizacji nie zakończyła się w założonym czasie); Polska jako jeden węzeł; perfekcyjna prognoza; flota 17,5 mln aut [Ś] (po weryfikacji 20–21 mln, raport 20); liczne parametry literaturowe z raportów 17–18 niezweryfikowane w źródłach pierwotnych (zob. raporty 20–21).

**Korekty po weryfikacji (20, 21):** koszty PV, elektrolizerów, turbin H2, offshore i kawern były w modelu 16 zaniżone → wariant z gazem ~80–83 €/MWh (nie 74), 100% OZE ~100–110 €/MWh (+30–40%, nie +20–30%). Wiatr lądowy w optimum (50–60 GW) > potencjał wg Instrat (~43 GW). Biometan realnie 3–5 mld m³/rok. Model nie zawierał kosztów sieci. Flota aktywna ~20–21 mln aut (nie 17,5; CEPiK po czystce 2024: ~21–23 mln zarejestrowanych).
**Limit ładowania (22):** szczyt 55–65 GW był artefaktem; limit 20–30 GW kosztuje 0,02–0,5 €/MWh, gniazdo 2,3–3,7 kW nic; moc sterowalną wyznacza mróz, nie letnie południe. Lokalne PV pokrywa 30–50% energii aut (latem w południe 45–77%). Zimą sterowane auta ładują 0 GW w godzinie szczytu.

## 4c. Czy to się opłaca vs świat węglowy? (raport 23, wariant OSTROŻNY)

Ostrożny świat B: wiatr lądowy ≤ 43 GW + offshore po 4 150 €/kW, smart charging bez pełnego V2G, koszty po korekcie, sieci 260 mld zł i gniazdka 147 mld zł doliczone, 20,5 mln aut. Stan docelowy (bez kosztów przejścia).

| Mld zł/rok (koszt zasobowy, bez podatków) | Świat A (węgiel + ropa + gaz/węgiel w ogrzewaniu) | Ostrożny B |
|---|---|---|
| CO2 = 0, średnie paliwa | 150 | 167 (**droższy o ~17**) |
| CO2 = 80 €/t (dziś), średnie paliwa | 224 | 173 (**tańszy o ~51**) |
| Import paliw | 58–130 | 10–33 |
| Emisje CO2 | 217 Mt | 16 Mt (8 z biometanem) |
| Wzrost kosztu przy przejściu z tanich na drogie paliwa | +86 | +29 |

Po sektorach (CO2 0 → 80): **transport** A 58–71 vs B 30–31 (EV wygrywa zawsze, nawet bez polityki klimatycznej); **ciepło** A 42–58 vs B 56–58 (pompy w nieocieplonych domach przegrywają bez CO2); **prąd** A 51–95 vs B 81–84 (bez ceny CO2 nowy węgiel jest tańszy — 67–75 vs ~114–130 €/MWh z siecią).

- Punkt równowagi: B wygrywa od ceny CO2 0 / 20 / 40 €/t (paliwa drogie/średnie/tanie); przy WACC 8%: 13 / 60 / 79 €/t.
- Nawet optymalizator „tradycyjny” przy CO2 80 sam buduje ~70% OZE.
- Świat węglowy potrzebuje ~79 Mt węgla/rok; Polska wydobyła 42,8 Mt w 2025. (Wcześniej podawaliśmy tu „koszt wydobycia 800–920 zł/t wobec ceny rynkowej ~305 zł/t”. Recenzja wykazała, że te liczby nie są porównywalne — inny zakres węgla i możliwa pomyłka jednostki: tona fizyczna albo tona ekwiwalentu węglowego. Usunęliśmy to porównanie z filmu i ze strony. Zostaje: górnictwo przynosi straty, a wsparcie budżetowe w 2026 to ok. 7,5 mld zł `[23]`.)
- Wariant „wszystko przeciw B” (CO2 0, tanie paliwa, WACC 8%, pesymistyczne koszty): B droższy o ~159 mld zł/rok.
- Poza bilansem: zdrowie (energetyka węglowa ~3 500 zgonów/rok wg HEAL [Ś]); budżet traci 40–50 mld zł/rok akcyzy/VAT z paliw — trzeba je odzyskać inaczej.
- Głęboka termomodernizacja całego kraju (~850 mld zł) nie spłaca się sama (rata ~50 vs oszczędność ~36 mld zł/rok) — opłaca się tylko przy okazji remontu.

**Werdykt:** przewaga świata B jest realna w warunkach UE (cena CO2) i przy drogich paliwach, a jej głównym źródłem jest wyrzucenie ropy z aut, nie tani prąd sam w sobie. Bez ceny CO2 i przy tanich paliwach sam sektor prądu jest tańszy z nowego węgla. Najmocniejsza przewaga B, niezależna od polityki: odporność na szoki cen paliw (3× mniejsza wrażliwość) i ~4–10× mniejszy import paliw.

---

## 5. Sprzeczności rozstrzygnięte i otwarte

**Rozstrzygnięte**
- 311 / 315 / 352 ujemnych godzin w PL 2025 → 311 (<0), 352 (≤0), 315 (media). Mówić „ok. 310”.
- −1 283 / −1 430 / −1 457 zł/MWh 1.05.2026 → różne rynki/uśrednienia; kwadransowy minimum RCE = −1 457,59.
- 511 vs 647 GW PV w 2025 → AC vs DC.
- Niemcy 55,9% vs 59,1% OZE (Fraunhofer: produkcja netto publiczna vs Ember) — różne definicje.

**Rozstrzygnięte w weryfikacji (`15`)**
- Magazyny: **dwa bliźniacze obiekty Greenvolt 200 MW/800 MWh** — Turośń Kościelna (działa od 30.07.2026, obecnie największy działający) i Ełk (energetyzowany 19.06.2026, komercyjnie IV kw. 2026).
- Ustawa wiatrakowa: 700 m obowiązuje od 2023; nowy projekt **UD332** (bez obniżenia do 500 m) — Sejm 4.09, Senat 24.09.2026 bez poprawek → **czeka na podpis prezydenta (do ~połowy X)**.
- WT 2026: nie podpisane; stare WT obowiązują do ~III 2028 (Dz.U. 2026 poz. 1161). Regulacja PV balkonowej nie obowiązuje.
- Falowniki 253 V: brak ogólnopolskiej statystyki. Proxy: reklamacje „jakość dostaw” ~12,7 tys. (2023) → ~8 tys. (2025), 0,6–1,2% prosumentów/rok. **Nie używać** „co trzecia instalacja”.
- Dotacje: **Mój Prąd 7.0 nie istnieje**; jest PME cz. 1 (do 16 tys. zł, >12,7 tys. wniosków) i cz. 2 (do 19 tys. zł, nabór przesunięty na IV kw. 2026).
- KPEiK (8.06.2026, scen. przyspieszony, 2030/2035/2040): PV 32,4/38,3/43,0 GW; wiatr ląd 16,5/24,6/28,8; offshore 5,9/12,4/17,9; atom 0/0/5,9; BESS 5,9/14,2/19,1 GW. (Poprawka do `03`: tam jednostki pomylone z %).
- Domy pasywne PL: brak aktualnej liczby (12 certyfikatów PHI wg stanu z I 2023) → mówić „kilkanaście–kilkadziesiąt”.
- Zatrudnienie: PV ~90 tys. etatów (2024) > górnictwo węgla kamiennego ~69 tys. (IV 2026). (Poprawka do `12`: spadek poniżej 70 tys. w 2026, nie 2025.)
- Srebro: **rekord ~115–122 $/oz w I 2026** (poprawka do `09`, który podawał 83,6 $). Dziś ~64 $.
- Ceny na 25.09.2026: TTF 71,9 €/MWh (+117% r/r), Brent 104 $/bbl, EUA 86,8 €/t, moduły 0,130–0,145 €/Wp.
- Prosumenci: ujednolicić do **~13,8–13,9 GW** (URE, koniec 2025).
- Chińskie falowniki: UE ~80% nowych (2024); dla PL brak danych — nie podawać liczby.
- Zaćmienie 12.08.2026: brak raportu powykonawczego; mówić „przeszło bez zakłóceń”.

**Wciąż otwarte**
- Podpis/weto prezydenta dla UD332.
- Programy PSE płacące za **zwiększenie** poboru przy nadwyżce (DSR „w górę”) — niezweryfikowane.
- Udział aut w PL z dostępem do domowego gniazdka (przyjęto 60–70%, szacunek).
- Ceny szybkozmienne — odświeżyć na dzień montażu.

---

## 6. Propozycje osi narracyjnych do filmu (do dyskusji)

1. **„Od ‘nigdy więcej niż 4%’ do ‘płacą, żebyś zużył prąd’”** — historia prognoz, które się myliły, i dzisiejszy problem nadmiaru.
2. **„Rok z życia panelu”** — upał, mróz, rekord w kwietniu, grudzień z 25 kWh, śnieg, balkon. Fizyka jako oś.
3. **„Niedziela wielkanocna”** — jeden dzień (5.04.2026) jako soczewka: rekord redukcji, ujemne ceny, eksport, auta stojące pod domem, fabryki zamknięte.
4. **„Mróz i cisza”** — styczeń 2024 vs luty 2026: co się dzieje, gdy jest najzimniej; pompy ciepła, magazyny, sąsiedzi, atom/gaz jako backup.
5. **„Co możesz zrobić ty”** — balkon, taryfa dynamiczna (kiedy się opłaca, a kiedy nie), ładowanie w południe, ocieplenie zamiast większego dachu.

---

## 7. Mapa plików

| Plik | Temat |
|---|---|
| `01_historia_i_prognozy.md` | historia, krzywe uczenia, chybione prognozy |
| `02_swiat_i_liderzy.md` | świat, Chiny, UE, USA, Australia, Pakistan, Chile… |
| `03_polska.md` | Polska: historia, stan, redukcje, offshore, atom, KPEiK |
| `04_ceny_dynamiczne_ujemne.md` | mechanika rynku, statystyki 6 krajów, taryfy, symulacje |
| `05_v2g.md` | V2G/V2H, oferty, degradacja, arbitraż PL |
| `06_pv_balkonowa.md` | balkon: DE, UK, USA, PL, symulacja PVGIS |
| `07_fizyka_pv_sezonowosc.md` | temperatura, sezon, rekordy, kąty, śnieg, zaćmienia |
| `08_wiatr_slonce_mroz.md` | komplementarność, mróz vs wiatr (ERA5), Dunkelflaute |
| `09_ceny_sprzetu_lcoe.md` | ceny modułów, baterii, turbin, LCOE, zwrot instalacji PL |
| `10_ev_ladowanie_w_pracy.md` | model: EV w pracy vs nadwyżki PV, paliwo, CO2 |
| `11_domy_pompy_magazyny.md` | domy pasywne, pompy ciepła, magazyny, sieć |
| `12_mity_kontrowersje_nieoczywiste.md` | mity, geopolityka, cyber, społeczne |
| `13_gdzie_sa_auta_w_weekend.md` | gdzie stoją auta w weekend, ładowarki, model z buforem SoC |
| `14_zly_moment_kto_zuzywa_prad.md` | struktura zużycia, Wielkanoc godzina po godzinie, must-run, taryfy |
| `15_weryfikacja_otwartych.md` | fact-check 11 otwartych punktów |
| `16_utopia_model_systemu.md` | godzinowy model PL, 32 lata pogody, drabina elastyczności, koszty |
| `17_utopia_gniazdka_infrastruktura.md` | gniazdko przy każdym miejscu: technika, koszt, sieć nn |
| `18_utopia_elastycznosc_magazyny.md` | inwentarz elastyczności, magazyny sezonowe, literatura 100% OZE |
| `19_europa_interkonektory_flauta.md` | korelacja wiatru w Europie, flauty jednoczesne, zachody słońca |
| `20_weryfikacja_16_17.md`, `21_weryfikacja_18_19.md` | weryfikacja założeń modelu i literatury (korekty kosztów) |
| `22_limit_ladowania_lokalne_pv.md` | limit ładowania aut, lokalne PV, obwody nn |
| `23_oplacalnosc_vs_wegiel.md` | porównanie kosztów świata OZE+elektryfikacja vs węgiel+ropa |
| `24_weryfikacja_dodatki_filmu.md` | weryfikacja dodatków do filmu: ETS, sierpień 2015, atom, ładowanie w blokach, AGD, taryfy |
| `25_walidacja_nadwyzka_bilans.md` | walidacja: z czego ładują się auta, Wielkanoc 13:00 ze stanem baterii, bilans, ceny wg godziny |
| `26_gaz_bezpieczenstwo.md` | gaz jako rezerwa: bezpieczeństwo, magazyny, bilans gazu |
| `28_rekord_pv_2026.md` | sprawdzenie rekordu fotowoltaiki z 20.05.2026 w danych PSE (9.10.2026) |
| archiwum robocze | surowe dane, skrypty i wykresy z obliczeń własnych — niepublikowane |