# 01 — Historia OZE i historia nietrafionych prognoz

> **Uwaga (aktualizacja 9.10.2026):** to zapis researchu sprzed weryfikacji filmu. Treści raportu nie zmienialiśmy, ale część liczb poprawiono później. W filmie i na stronie jest:
>
> - **plan rządowy z 2019 roku = Krajowy plan na rzecz energii i klimatu przyjęty w grudniu 2019, ok. 7,3 GW paneli na 2030 rok.** Liczba 1,86 GW, którą podsumowania tego raportu nazywają „planem z 2019 r.”, pochodzi ze styczniowego **projektu** tego planu (rozróżnienie jest w tabeli prognoz i w § 6, pkt 5). Względem przyjętego planu dzisiejsze 27,9 GW to ok. 3,8 razy więcej, a nie ok. 15 razy.
>
> Zestawienie wszystkich poprawek: synteza (`00_SYNTEZA.md`), ramka „Aktualizacja po weryfikacji”.

*Materiał researchowy do filmu popularnonaukowego. Stan wiedzy: 2026-09-27. Wszystkie URL-e sprawdzone 2026-09-27, chyba że zaznaczono inaczej.*

**Skala pewności** (przy każdej tezie):
- **[W]** wysoka: dane pierwotne albo kilka zgodnych, wiarygodnych źródeł
- **[Ś]** średnia: jedno wiarygodne źródło wtórne albo drobne rozbieżności między źródłami
- **[N]** niska: liczba orientacyjna, anegdota albo źródło słabej jakości; przed użyciem na ekranie trzeba sprawdzić

**Dane:** obliczenia własne na danych Our World in Data (OWID) i IRENA: ceny modułów PV w USD z 2025 r. i skumulowana moc (1975–2025), LCOE według technologii (1984–2025), moc zainstalowana PV i wiatru, roczne przyrosty mocy; learning rate PV i LCOE liczone z tych danych. Do tego tekst roadmap IEA z 2010 r. (PV i CSP) oraz streszczenie raportu IRENA *Renewable Power Generation Costs in 2025* (wyd. 2026). Skrypty i surowe dane w archiwum roboczym autorów (niepublikowane).

---

## 1. Oś czasu

| Rok | Wydarzenie | Liczby / szczegóły | Pewność | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| od starożytności do XIX w. | Młyny wodne (m.in. rzymskie) i wiatraki (Persja, potem średniowieczna Europa) napędzają mielenie i pompowanie wody | Tło historyczne. Do filmu wystarczy ogólnik, bez konkretnych dat. | Ś | wiedza ogólna, nie weryfikowano w szczegółach |
| **1839** | Edmond Becquerel, **19-latek** w laboratorium ojca, odkrywa efekt fotowoltaiczny | ur. 24.03.1820 | W | https://en.wikipedia.org/wiki/Edmond_Becquerel |
| 1878 | Augustin Mouchot pokazuje na Wystawie Światowej w Paryżu słoneczny silnik parowy. Dostaje złoty medal m.in. za **produkcję lodu ze słońca**. | Wkrótce potem Francja traci zainteresowanie, bo tani węgiel wraca. | W | https://bureauinternationaldesexpositions.bie-paris.org/site/en/latest/blog/entry/expo-1878-paris-the-revelation-of-sun-power |
| 1883–84 | Charles Fritts buduje pierwsze ogniwo selenowe (~1% sprawności, ~30 cm²). Montuje panele na dachu w Nowym Jorku. | | W | https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_Fritts ; https://arxiv.org/pdf/2604.10329 |
| **30.09.1882** | Vulcan Street Plant w Appleton (Wisconsin): pierwsza wodna elektrownia centralna z prądnicą Edisona | **12,5 kW**. Pearl Street (węgiel, Nowy Jork) ruszyła 26 dni wcześniej. Około 1900 r. hydro daje >40% prądu w USA. | W | https://www.asce.org/about-civil-engineering/history-and-heritage/historic-landmarks/vulcan-street-plant ; https://ethw.org/Milestones:Vulcan_Street_Plant,_1882 |
| 1888 | Charles Brush (Cleveland): pierwsza automatyczna turbina wiatrowa produkująca prąd | Rotor 17 m (56 stóp), ~12 kW, ładuje 12 akumulatorów w jego rezydencji | W | https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_F._Brush |
| 1891 | Poul la Cour (Askov, Dania): turbina wiatrowa w szkole ludowej. Nadmiarem prądu robi elektrolizę, czyli **wodór z wiatru już w 1891 r.** | Rotor 11,6 m | W (turbina) / Ś (wodór) | https://en.wikipedia.org/wiki/Poul_la_Cour ; https://www.poullacour.dk/en/storing-wind-power/ |
| 1913 | Frank Shuman: słoneczna elektrownia termiczna w Maadi (Kair) z 5 rynnami parabolicznymi po 60 m. Pompuje ok. 23 tys. l/min wody do nawadniania. | Projekt zabity przez I wojnę światową i tanią ropę | Ś | https://en.wikipedia.org/wiki/Frank_Shuman ; https://www.thenationalnews.com/business/technology/the-promise-of-solar-power-made-a-century-ago-1.389398 |
| 1921 | Nobel dla Einsteina za wyjaśnienie efektu fotoelektrycznego (a nie za teorię względności) | | W | wiedza ogólna |
| 1957 | Turbina Gedser (Johannes Juul, uczeń la Coura): 200 kW, trzy łopaty, pracuje w trybie stall. Wzorzec „duńskiej koncepcji”. | | W | https://en.wikipedia.org/wiki/Gedser_wind_turbine |
| **1954** | Bell Labs (Chapin, Fuller, Pearson): pierwsze praktyczne ogniwo krzemowe, **~6% sprawności** | W 1956 r. ok. **$300/W** nominalnie, czyli rząd **~$3000+/W w dzisiejszych dolarach** (przelicznik CPI ~12×, moje oszacowanie). Inne źródła podają $286 lub $375/W. | W (6%) / Ś (cena) | https://www.aps.org/apsnews/2009/04/bell-labs-silicon-solar-cell ; https://ethw.org/Milestones:First_Practical_Photovoltaic_Solar_Cell |
| **17.03.1958** | Vanguard 1: pierwszy satelita zasilany ze słońca. Nadajnik solarny działał do **maja 1964**, bateryjny tylko 20 dni. | To najstarszy obiekt człowieka wciąż na orbicie. Prognoza „życia” orbity: ok. 2000 lat. | W | https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1958-002B ; https://www.space.com/5137-solar-powered-satellite-flying-50.html |
| 1973 / 1979 | Kryzysy naftowe. Pieniądze płyną na badania nad słońcem i wiatrem (USA, Dania, Niemcy, Japonia). | | W | https://energyhistory.yale.edu/solar-energy-in-the-1970s |
| **20.06.1979** | Carter odsłania **32 kolektory na dachu Zachodniego Skrzydła**. To kolektory **termiczne do ciepłej wody, NIE fotowoltaika** (częsty błąd). Cel: **20% energii z OZE do 2000 r.** | W 1986 r. administracja Reagana zdejmuje kolektory. Od 1991 r. grzeją wodę w stołówce Unity College (Maine). Dziś są m.in. w Smithsonian i w muzeum solarnym w Dezhou w Chinach. | W | https://www.presidency.ucsb.edu/documents/solar-energy-message-the-congress ; https://www.scientificamerican.com/article/carter-white-house-solar-panel-array/ ; https://en.wikipedia.org/wiki/Solar_power_at_the_White_House |
| 1979 | Vestas, producent maszyn rolniczych i dźwigów hydraulicznych, dostarcza pierwsze turbiny. Od 1989 r. zajmuje się wyłącznie wiatrem. | | W | https://www.vestas.com/en/about/this-is-vestas/history/from-1971-1986 |
| 1981–1987 | **Kalifornijski „wind rush”**: federalna ulga podatkowa 25% plus kalifornijska ulga stanowa. Powstaje **~17 000 turbin** w trzech przełęczach (Altamont, Tehachapi, San Gorgonio). Ok. 1985 r. **w Altamont powstawała ~połowa światowej energii z wiatru**. | Rynek upada po wygaśnięciu ulg w 1985 r. Przetrwały głównie duńskie maszyny, m.in. Vestas. | Ś (udział 50%) / W (boom) | https://en.wikipedia.org/wiki/Altamont_Pass_wind_farm ; https://docs.wind-watch.org/CEC-status-report-P500-85-003.pdf |
| lata 80. i 90. | Dania: spółdzielnie wiatrowe (*vindmøllelaug*) mają **~50% mocy wiatrowej** w latach 80. i na początku 90. | Middelgrunden (2000): 50% spółdzielnia, 50% miejskie przedsiębiorstwo energetyczne | Ś | https://www.iea.org/policies/17800-denmark-community-ownership-of-renewables ; https://en.wikipedia.org/wiki/Middelgrunden_wind_farm |
| **1.01.1993** | Całostronicowe ogłoszenie niemieckich przedsiębiorstw energetycznych: „Słońce, woda i wiatr **także w długim okresie nie pokryją więcej niż 4%** naszego zapotrzebowania na prąd”. Merkel jako ministra środowiska powtarza to prawie dosłownie. | W 2024 r. OZE dały **62,7%**, a w 2025 r. **55,9%** publicznej produkcji netto prądu w Niemczech. | Ś (treść ogłoszenia z SFV, organizacji prosolarnej) / W (dane Fraunhofer) | https://www.sfv.de/briefe/brief97_1/sob97135 ; https://www.ise.fraunhofer.de/en/press-media/press-releases/2026/german-public-electricity-generation-in-2025-wind-and-solar-power-take-the-lead.html |
| 1990 → 1999 | Niemcy: program **1000 dachów** (1990), potem **100 000 dachów** (1999–2003, tanie kredyty, >300 MWp) | | W | https://wind-works.org/wp-content/uploads/2022/12/BSiEEG_effect_on_German_PV_market_Stryi-Hipp.pdf |
| **04.2000** | **EEG**: gwarantowana taryfa dla PV **99 fenigów (0,51 €)/kWh** przez 20 lat. Model taryf gwarantowanych (FiT) kopiuje potem ~50 krajów. | Dopłata EEG na rachunkach osiąga szczyt **6,88 ct/kWh w 2017 r.** i zostaje zniesiona **1.07.2022** (od tej pory płaci budżet). | W | https://en.wikipedia.org/wiki/Feed-in_tariffs_in_Germany ; https://www.dgwz.de/eeg-umlage-abgeschafft |
| 2004–2008 | Niedobór polikrzemu: cena spot **>$400/kg, szczyt ~$475/kg (III 2008)**. W 15 miesięcy spada do ~$55/kg. | W 2026 r. polikrzem w Chinach kosztuje **30–55 RMB/kg** (~$4–8/kg), czyli **~60–100× taniej** niż na szczycie | W / Ś (2026) | https://www.bernreuter.com/polysilicon/price-trend/ ; https://www.surgepv.com/blog/solar-supply-chain-trends-2026 |
| **2008** | **Hiszpański boom**: instalacje PV rosną **~4×** r/r. Hiszpania odpowiada za **~połowę** światowych instalacji. | Według OWID/IRENA świat dodał w 2008 r. ~6,3 GW, z czego Hiszpania ok. 2,7 GW (Ś). | W | https://en.wikipedia.org/wiki/Solar_power_in_Spain |
| 2010–2014 | **Hiszpański krach**: retroaktywne cięcia (RD 1565/2010, **RDL 9/2013 i ustawa 24/2013** likwidują taryfy także dla działających farm) → **~51 arbitraży** z Karty Energetycznej, inwestorzy wygrywają ~77% rozstrzygniętych | Np. NextEra: €290 mln, Antin: €101 mln | W | https://www.tni.org/files/publication-downloads/english_from_solar_dream_to_legal_nightmare_online.pdf ; https://www.pv-tech.org/spain-fights-litigation-over-retroactive-fit-cuts-with-more-subsidies/ |
| 2005–2013 | **Suntech**: debiut w Nowym Jorku w 2005 r., Shi Zhengrong w 2008 r. ma **$2,9 mld**, jest jednym z najbogatszych Chińczyków. W **03.2013** Suntech nie spłaca obligacji za **$541 mln**, jako **pierwsza firma z Chin kontynentalnej** z takim defaultem. | Branża jest dalej chińska, zmieniają się tylko liderzy (LONGi, Jinko, Trina, JA, Tongwei) | W | https://en.wikipedia.org/wiki/Suntech_Power ; https://www.forbes.com/sites/laurahe/2013/03/21/onetime-solar-billionaire-shi-zhengrong-suffers-blow-as-suntech-power-collapses/ |
| 2010→dziś | Chiny przejmują łańcuch dostaw: **>80% na każdym etapie produkcji**, **~95%** polikrzemu, wlewków i wafli (IEA 2022). Xinjiang daje ~40% światowego polikrzemu. | | W | https://www.iea.org/reports/solar-pv-global-supply-chains/executive-summary |
| 2011–2023 | Energiewende: Fukushima (2011) → decyzja o wyjściu z atomu → ostatnie 3 reaktory wyłączone **15.04.2023** | | W | wiedza ogólna / Fraunhofer ISE |
| **2015** | Porozumienie paryskie. LCOE fotowoltaiki (świat, IRENA) = **$0,134/kWh**. W 2025 r. = **$0,044/kWh**, czyli **−67% od Paryża**. | | W | OWID/IRENA, dane LCOE |
| **2022** | Kryzys energetyczny po inwazji Rosji na Ukrainę. REPowerEU. Ceny modułów przejściowo lekko rosną (jedyny taki rok w serii OWID po 2008). | 2022: $0,366/W wobec $0,332/W w 2021 (ceny europejskie, USD z 2025 r.) | W | OWID |
| 2023–2025 | Rekordy: przyrosty PV (dane OWID/IRENA, w AC) **366 → 459 → 514 GW/rok**. Ember (w DC): **582 GW (2024) → 647 GW (2025)**. | | W | Ember GER 2026 (21.04.2026): https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2026/ |
| **2025** | **OZE (33,8%) wyprzedzają węgiel (33,0%)** w globalnej produkcji prądu, pierwszy raz w erze nowoczesnej energetyki. Słońce wyprzedza wiatr. Solar pokrywa **75%** przyrostu popytu, wiatr i słońce razem **99%**. Produkcja z paliw kopalnych **spada o 38 TWh**. | Solar: 2778 TWh (+30%, +636 TWh) | W | Ember GER 2026 |
| **IV 2026** | **Pierwszy miesiąc w historii**, w którym wiatr i słońce (22%, 531 TWh) dają na świecie więcej prądu niż gaz (20%, 477 TWh) | W tle „kryzys Ormuz 2026” (wojna z Iranem, zakłócenia w cieśninie) | W | https://ember-energy.org/latest-updates/for-the-first-time-wind-and-solar-generated-more-electricity-than-gas-worldwide-in-april-2026/ (21.05.2026) |
| 2026 | Kryzys Ormuz: przez cieśninę idzie normalnie ~20 mb/d ropy i ~1/5 światowego LNG. TTF +53% do ~€49/MWh (początek VI 2026). W Hiszpanii gaz ustala cenę prądu już tylko w **15% godzin** (w 2019 r. w 75%). | | Ś | https://cepr.org/voxeu/columns/energy-markets-under-chokepoint-stress-2026-hormuz-shock ; https://www.carbonbrief.org/analysis-global-fossil-fuel-emissions-set-to-fall-in-2026-amid-hormuz-crisis |

---

## 2. Krzywe uczenia (prawo Wrighta / Swansona)

**Definicje.** Prawo Wrighta (1936, samoloty): koszt jednostkowy spada o stały procent przy każdym podwojeniu skumulowanej produkcji. **Prawo Swansona** (nazwa z *The Economist*, 2012; Richard Swanson był założycielem SunPower): ceny modułów PV spadają o ~20% przy każdym podwojeniu skumulowanych dostaw. [W] https://en.wikipedia.org/wiki/Swanson's_law

### 2.1 Ceny modułów PV: tabela (OWID: Nemet 2009 dla lat 1975–2003, Farmer & Lafond 2016 dla 2004–2009, IRENA/pvXchange od 2010; **stałe USD z 2025 r.**)

| Rok | Cena modułu $/W (USD 2025) | Skumulowana moc na świecie | Komentarz |
|---|---|---|---|
| 1975 | **132,38** | 0,54 MW | |
| 1976 | 99,60 | 1,08 MW | |
| 1980 | 36,60 | 8 MW | |
| 1990 | 12,09 | 212 MW | |
| 2000 | 6,50 | 1,1 GW | start EEG |
| 2008 | 4,75 | 14,4 GW | szczyt cen polikrzemu, boom w Hiszpanii |
| 2010 | 2,51 | 39,8 GW | |
| 2012 | 1,11 | 99,5 GW | chińska nadpodaż, upadki firm |
| 2015 | 0,74 | 220 GW | Paryż |
| 2020 | 0,37 | 711 GW | |
| 2022 | 0,37 | 1 046 GW | kryzys energetyczny, lekki wzrost |
| 2023 | 0,32 | 1 411 GW | |
| 2024 | **0,265** | 1 867 GW | ostatni punkt OWID (benchmark europejski) |
| 2026 (VIII) | **~0,085–0,12** | ~2,4 TW (koniec 2025) | Chiny, TOPCon FOB: $0,085–0,095/W (I kw. 2026); poza Chinami ~$0,115/W (VI 2026); kontrakty terminowe na 2027 r. ~$0,105–0,107/W. **Uwaga: inna seria, nominalne USD.** |

Źródła: OWID https://ourworldindata.org/grapher/solar-pv-prices (aktualizacja 2026-07-28); InfoLink https://www.infolink-group.com/spot-price/ ; pv magazine USA 28.08.2026 https://pv-magazine-usa.com/2026/08/28/china-topcon-solar-module-prices-rise-on-upstream-cost-pressure-as-deals-lag-offers/

### 2.2 Learning rate: moje obliczenia (regresja log2(cena) względem log2(skumulowanej mocy))

| Okres | Learning rate (spadek ceny na podwojenie mocy) | R² | n |
|---|---|---|---|
| **1975–2024 (cała seria)** | **23,5%** | 0,979 | 50 |
| 1975–2003 (Nemet) | 22,9% | 0,988 | 29 |
| 1975–2009 | 20,8% | 0,966 | 35 |
| 2004–2024 | 30,3% | 0,965 | 21 |
| 2010–2024 | 32,6% | 0,955 | 15 |
| 2012–2024 | 28,1% | 0,977 | 13 |

Wnioski z obliczeń [W, wyliczone z OWID]:
- W latach 1975–2024 skumulowana moc podwoiła się **~21,7 razy** (z 0,54 MW do 1,87 TW, czyli ~3,5 mln razy). Cena spadła **~500×** (w cenach stałych). Średni spadek wynosi **−11,9% rocznie przez 49 lat**.
- Jeśli wziąć chińską cenę FOB z 2026 r. (~$0,09/W), spadek od 1975 r. to **~1 100–1 500×**. Uwaga: to łączenie serii europejskiej, chińskiej, realnej i nominalnej, więc wynik jest orientacyjny.
- Po 2010 r. krzywa jest **stromsza** (~30%) niż klasyczne „20%”. Częściowo odpowiada za to chińska nadpodaż i sprzedaż poniżej kosztów w latach 2012, 2019 i 2023–24. To nie tylko „uczenie się”, także cena ustalana przez nadpodaż (IRENA pisze wprost, że spadek o ~2/3 w latach 2022–2024 wynikał z ekspansji mocy produkcyjnych w Chinach).
- Wartość „20–24%” z literatury (ITRPV podaje zwykle ~24–25% dla modułów) zgadza się z moim wynikiem 23,5% dla całej serii.

### 2.3 Wiatr i LCOE (IRENA *Renewable Power Generation Costs in 2025*, wyd. 2026; OWID)

| Technologia | LCOE 2010 | LCOE 2025 | Spadek | Learning rate LCOE (obliczenia własne) |
|---|---|---|---|---|
| PV (skala sieciowa) | $0,408/kWh | **$0,044/kWh** | **−89%** | ~36% (2010–2025) |
| Wiatr na lądzie | $0,114/kWh | **$0,033/kWh** | **−71%** | ~24% (2000–2025); ~41% (2010–2025)* |
| Wiatr morski | $0,208/kWh | $0,078/kWh | −63% | — |
| CSP | $0,412/kWh | $0,115/kWh | −72% | — |
| Wiatr na lądzie, 1984 → 2025 | $0,369 → $0,033 | | **−91%** | |

*LCOE to nie tylko koszt sprzętu. Zawiera też wzrost współczynnika wykorzystania mocy (wyższe wieże, dłuższe łopaty) i tańszy kapitał, dlatego learning rate LCOE jest zawyżony względem learning rate samego sprzętu. IRENA podaje dla wiatru na lądzie **~15–21%** [W]: https://www.irena.org/News/articles/2017/Mar/Onshore-Wind-Industry-Learning-Fast

Ważne cytaty i liczby z IRENA 2026 [W]:
- W 2025 r. LCOE PV **przestało spadać** ($44/MWh, tyle samo co w 2024). Nakłady inwestycyjne na PV spadły o ~6%, ale **droższy kapitał to zniwelował**.
- **>90%** nowych mocy OZE w skali sieciowej oddanych w 2025 r. produkuje taniej niż najtańsza nowa alternatywa kopalna.
- Niedobór turbin gazowych mniej więcej **podwoił** capex nowej elektrowni gazowej (CCGT) w USA, do ~$2400/kW. LCOE gazu zbliża się do $100/MWh w krajach, gdzie gaz jest drogi.
- Prognoza IRENA na lata 2026–2035: nakłady na PV −40%, na wiatr na lądzie −20%, czyli **wolniej niż dotąd**.
- W IV 2026 Chiny zniosły zwrot VAT przy eksporcie części produktów PV.

### 2.4 Baterie Li-ion

| Rok | Cena pakietu (BNEF) | Uwagi |
|---|---|---|
| 1991 | — | Ziegler & Trancik (MIT, 2021): realna cena ogniw za kWh **spadła o ~97%** od komercyjnego debiutu w 1991 r. Learning rate **~20%** (wszystkie typy ogniw), **24%** (cylindryczne). |
| 2010 | ~$1100–1474/kWh (zależnie od tego, w dolarach z którego roku) | Rozbieżność opisana w sekcji 6 |
| 2022 | $151/kWh | **Pierwszy wzrost ceny w historii badania** (drogi lit) |
| 2024 | $115/kWh | |
| **2025** | **$108/kWh** (−8% r/r, −93% od 2010) | Magazyny stacjonarne: **$70/kWh** (−45% r/r). LFP: $81. NMC: $128. Chiny: $84. |
| prognoza BNEF | <$100 w 2026, **$69 w 2030** | |

Źródła: BNEF, 09.12.2025 https://about.bnef.com/insights/clean-transport/lithium-ion-battery-pack-prices-fall-to-108-per-kilowatt-hour-despite-rising-metal-prices-bloombergnef/ ; Ziegler & Trancik, EES 2021 https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/2021/ee/d0ee02681f ; IRENA 2026: 4-godzinny magazyn sieciowy kosztuje ~$140/kWh w instalacji (−30% w 2025, −95% od 2010), w Chinach <$70/kWh.
Uwaga: nie liczyłem learning rate baterii samodzielnie. Seria BNEF nie jest publicznie dostępna do pobrania (OWID blokuje CSV z powodu licencji).

---

## 3. Prognozy, które się nie sprawdziły

### 3.1 IEA a fotowoltaika: systematyczne zaniżanie

| Prognoza (kiedy) | Co przewidywano | Co się stało | Pewność | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| IEA WEO 1998–2010 (zbiorczo) | Wzrost PV o 16–32% rocznie | Faktycznie 20–72% rocznie, średnio 38% | W | Creutzig, Carbon Brief, 25.08.2017 https://www.carbonbrief.org/guest-post-why-solar-keeps-being-underestimated/ |
| WEO 2002 | Spadek cen PV o 50–65% w latach 2000–2030 | Spadek o ~95% już do 2015 r. | Ś | Hoekstra/Steinbuch https://maartensteinbuch.com/2017/06/12/photovoltaic-growth-reality-versus-projections-of-the-international-energy-agency/ |
| **WEO 2010** | **294 GW PV w 2030 r.** | Przekroczone w **2016 r.** (298 GW wg OWID), **14 lat przed terminem** | W (spójne z OWID) | Breakthrough Institute, 08.02.2018 https://thebreakthrough.org/issues/energy/solar-power-the-case-for-tempered-optimism |
| **IEA PV Technology Roadmap, V 2010** (scenariusz *optymistyczny*) | **200 GW do 2020**, **900 GW do 2030**, rynek „ponad 100 GW rocznie” około 2030, **3000 GW do 2050** (11% prądu świata) | 2020: **721 GW** (3,6× więcej). 900 GW osiągnięte w **2022**. Rynek 100 GW/rok przekroczony w **2019**. W 2025 r. **~514–647 GW rocznie**. Łącznie ~2,4 TW na koniec 2025 r. → **cel na 2050 r. zostanie osiągnięty ok. 2026–27, czyli ~23 lata wcześniej** | W (tekst PDF + OWID) | IEA https://www.iea.org/reports/technology-roadmap-solar-photovoltaic-energy-2010 |
| WEO 2006 (scenariusz alternatywny) | Ok. 142 GW w scenariuszu referencyjnym na 2030 r. (+50 GW w alternatywnym) | Przekroczone w 2013–14 | Ś | Hoekstra/Steinbuch (jw.) |
| WEO 2017 | ~75 GW rocznie, płasko przez lata 30. | 2025: 514 GW (IRENA, AC) / 647 GW (Ember, DC), czyli **7–9×** więcej | Ś (prognoza) / W (wynik) | jw. |
| WEO 2018 (NPS) | „Popyt na PV będzie stopniowo spadał”, **~90 GW rocznie w 2035 r.** | Już w 2019 r. ponad 100 GW | Ś | pv magazine, 20.11.2018 https://www.pv-magazine.com/2018/11/20/iea-versus-solar-pv-reality/ |
| WEO 2022 NZE (najbardziej ambitny scenariusz IEA) | 15,5 TW w 2050 r., szczyt **657 GW/rok w 2040** | **647 GW/rok już w 2025** (Ember) | W | LUT (Breyer i in.), pv magazine, 11.04.2025 https://www.pv-magazine.com/2025/04/11/ieas-world-energy-outlook-systemically-underestimates-solar-pv-development/ |
| **WEO 2025 (XI 2025), scenariusz CPS** | Przyrosty PV **„plateau” ~540 GW/rok do 2035** | 2025: 647 GW (Ember). Historia może się powtarzać. **Weryfikacja dopiero w przyszłości.** | W (prognoza) | pv magazine, 12.11.2025 https://www.pv-magazine.com/2025/11/12/iea-warns-global-solar-growth-may-plateau-at-540-gw-annually-to-2035/ |
| IEA *Renewables 2025* (X 2025) | **Obniża** prognozę OZE na lata 2025–2030 do ~4600 GW (z ~5500 GW rok wcześniej; zmiana polityki USA i Chin). PV ~3,6 TW. | Otwarte. Pierwsza od lat korekta prognozy PV w dół. | W | https://www.iea.org/reports/renewables-2025/executive-summary ; https://pv-magazine-usa.com/2025/10/07/iea-lowers-2025-30-forecast-for-solar-growth/ |

**Cytat Auke Hoekstry** (do filmu, Ś): „Co roku IEA niechętnie przyznaje, że sprzedaż paneli znów wzrosła, a potem uparcie zakłada, że *ten* rok wreszcie zakończy ten solarny nonsens wzrostu” (tłumaczenie własne z bloga Steinbucha, 2017).

**Obrona IEA** (dla uczciwości): Simon Evans (Carbon Brief) zwraca uwagę, że scenariusze STEPS/NPS **nie są prognozami**. Pokazują skutki *obecnej* polityki, więc z definicji nie przewidują przyszłych dopłat i przetargów. IEA dobrze trafiała w zmienne zagregowane, np. całkowity popyt na energię. Źródło: https://www.linkedin.com/pulse/defence-international-energy-agency-iea-world-outlooks-simon-evans ; przegląd ex-post (Renewable & Sustainable Energy Reviews, 2025): https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1364032125000449

### 3.2 Prognozy cen (BNEF, IEA)

| Prognoza | Co przewidywano | Co się stało | Pewność | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| BNEF, ok. 2016 | Pakiety baterii **$120/kWh w 2030 r.** | **$115 w 2024**, $108 w 2025, czyli ~6 lat wcześniej | Ś (prognoza z relacji Utility Dive) / W (wynik) | https://www.utilitydive.com/news/battery-prices-fall-nearly-50-in-3-years-spurring-more-electrification-b/568363/ |
| IEA WEO 2012 | Capex PV **$1700/kW w 2030 r.** | IRENA: światowa średnia capex PV spadła poniżej $1000/kW około 2019–2020 | Ś | Hoekstra/Steinbuch ; IRENA |
| WEO 2004 | Capex PV $3000/kW w 2030 r. | jw. | Ś | jw. |

### 3.3 „OZE nigdy nie przekroczą X%”

| Kto, kiedy | Teza | Rzeczywistość |
|---|---|---|
| Niemieckie przedsiębiorstwa energetyczne, ogłoszenie z 1.01.1993; powtarza je Merkel | „Nie więcej niż **4%** prądu, także w długim okresie” | Niemcy 2024: **62,7%**, 2025: **55,9%** publicznej produkcji netto (Fraunhofer ISE). [Ś/W] |
| Carter, 1979 (to z kolei **prognoza zbyt optymistyczna**) | 20% energii z OZE w USA do 2000 r. | Nie osiągnięto. Kolektory zdjęto w 1986 r., finansowanie badań obcięto. [W] |

### 3.4 Polska: PEP2040, KPEiK (najmocniejszy lokalny wątek)

| Dokument (data) | Założona moc PV | Kiedy faktycznie osiągnięto | Pewność | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| **Projekt KPEiK, Ministerstwo Energii (I 2019)** | 2020: **0,61 GW**; 2025: **1,24 GW**; **2030: 1,86 GW**; **2040: 3,04 GW** | Poziom z 2030 r. przekroczony w **2020 r.** (3,66 GW), a poziom z 2040 r. **też w 2020**. Cel na 2040 r. pobity 20 lat przed terminem. | Ś/W (jedno źródło branżowe, liczby szczegółowe) | Gramwzielone, 21.01.2019 https://www.gramwzielone.pl/energia-sloneczna/100253/tak-ministerstwo-energii-widzi-rozwoj-fotowoltaiki |
| KPEiK (wersja finalna, XII 2019) | 2030: **~7,3–7,8 GW** | Przekroczone w **2021 r.** (7,1 GW na koniec 2021, OWID/IRENA; do połowy 2022 na pewno) | Ś (rozbieżność 7,3 vs 7,8) | 300gospodarka, 10.07.2020 https://300gospodarka.pl/300klimat/fotowoltaika_polska-energia-sloneczna-wzrost-mocy |
| **PEP2040 (przyjęta II 2021)** | **2030: 5–7 GW; 2040: 10–16 GW** | W chwili przyjęcia było już **>4 GW**. 7 GW na koniec 2021 r. **Cel na 2040 r. (16 GW) przekroczony w 2023 r.** (15,9 GW na koniec 2023; ok. 17 GW w XII 2023 wg Globenergii) | W | Gramwzielone, 12.03.2021 https://www.gramwzielone.pl/energia-sloneczna/104974/rzadowy-cel-dla-fotowoltaiki-na-rok-2030-osiagniemy-duzo-szybciej |
| Projekt aktualizacji KPEiK (III 2024) | 2030: **29,3 GW** | Na koniec VII 2026: **27,9 GW** (PSE), czyli ~95% celu na 4 lata przed terminem | W | Globenergia https://globenergia.pl/29-gw-fotowoltaiki-i-2-mln-prosumentow-w-2030-roku-aktualizacja-kpeik/ ; PSE via ecoekonomia.pl, 15.09.2026 https://ecoekonomia.pl/pse-moc-farm-wiatrowych-wzrosla-do-1156-gw-na-1-viii-moc-pv-do-279-gw-na-31-vii/ |
| **KPEiK przyjęty przez rząd (VI 2026)** | PV **~32,4 GW (2030)**, **~43 GW (2040)**. OZE 51,6–53,2% prądu w 2030 r. Offshore 5,9 GW (2030) → 16–17,9 GW (2040). Atom: pierwszy blok po 2035 r. | Otwarte. Przy tempie ~5–6 GW/rok (ARE) 32 GW będzie ok. 2027. | Ś (liczby PV z relacji medialnych) | energetyka24 https://energetyka24.com/polityka/prawo/bilion-zlotych-na-energetyke-rzad-przyjal-kpeik-wiemy-co-z-weglem-i-oze ; https://powermeetings.eu/kpeik-przyjety-przez-rzad-czerwiec-2026/ |

**Moc PV w Polsce** (OWID/IRENA, koniec roku, GW): 2018: 0,53 · 2019: 1,43 · 2020: 3,66 · 2021: 7,09 · 2022: 11,06 · 2023: 15,92 · 2024: 21,72 · 2025: 25,42 · **VII 2026: 27,9 (PSE)**. ARE (koniec V 2026): 26 871 MW. [W]
**Wiatr w Polsce:** 11,56 GW (1.08.2026, PSE), +3,7% r/r. Tempo jest wolne, bo działa efekt ustawy 10H z 2016 r. (Ś, kontekst).

### 3.5 Peak oil

| Prognoza | Co przewidywano | Co się stało | Pewność |
|---|---|---|---|
| M. King Hubbert (1956) | Szczyt wydobycia w USA około 1965–1970 | **Trafił** dla ropy konwencjonalnej: szczyt w 1970 r. (~9,6 mb/d). Ale łupki przebiły to w 2018 r., a w **2025 r. USA wydobywały rekordowe 13,6 mb/d** (EIA) i były największym producentem świata ósmy rok z rzędu. | W (EIA) / Ś (liczba z 1970 r., wiedza ogólna) |
| Campbell & Laherrère, *Scientific American*, III 1998 | „Koniec taniej ropy”: szczyt lub plateau **przed 2010 r.** | Światowe wydobycie ropy i płynnych węglowodorów w 2025 r. to rekord (~106 mb/d wg Worldometer, źródło wtórne). **Niuans:** ropa *konwencjonalna* rzeczywiście weszła w plateau ok. 2005–2008 (IEA WEO 2010), a cena w 2008 r. osiągnęła $147. Prognoza była więc częściowo trafna co do geologii, ale chybiona co do technologii (łupki). | Ś |

EIA: https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=67404 ; https://www.scientificamerican.com/article/the-end-of-cheap-oil/

**Paradoks do filmu:** peak oil miał nadejść z *podaży* (koniec złóż). Dziś szczyt popytu na ropę prognozuje się na koniec tej dekady (IEA), a przyczyną są auta elektryczne, czyli *popyt*. [Ś, nie weryfikowałem najnowszego OMR IEA pod kątem daty szczytu]

### 3.6 Prognozy ZBYT optymistyczne (uczciwa przeciwwaga)

| Technologia / projekt | Obietnica (kiedy) | Rzeczywistość | Pewność | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| **CSP (skoncentrowana energia słoneczna)**: IEA CSP Roadmap, **V 2010**, ten sam miesiąc co roadmapa PV! | **148 GW do 2020**, 337 GW do 2030, 1089 GW (11,3% prądu) do 2050; rynek >20 GW/rok w 2020 | Koniec 2024: **7,2 GW** na świecie (REN21), przyrost 0,35 GW/rok. **Prognoza na 2020 r. zawyżona ~20–25×.** | W (PDF + REN21) | IEA CSP Roadmap 2010 ; https://www.ren21.net/gsr-2025/technologies/csp/ |
| **Desertec** (VII 2009) | €400 mld, prąd z Sahary pokrywa **15% zapotrzebowania Europy do 2050** | Konsorcjum Dii w praktyce upada ok. 2014 r., większość udziałowców się wycofuje. PV i kable okazały się tańsze od CSP i importu. | W | https://dialogue.earth/en/energy/7558-desertec-s-plan-for-saharan-sun-to-power-europe-burns-out/ |
| **Etanol celulozowy** (USA, ustawa EISA 2007) | Mandat RFS: **16 mld galonów rocznie w 2022 r.** (44% całego RFS) | Etanol celulozowy w postaci płynnej osiąga co najwyżej kilka mln galonów. **~99% „celulozowych” RIN-ów to biometan z wysypisk.** EPA co roku obniża cel. | W (mandat) / Ś (skala) | https://www.congress.gov/crs-product/R41106 ; https://farmdocdaily.illinois.edu/2023/05/overview-of-the-us-renewable-fuel-standard.html |
| **Wodór w UE** (strategia 2020, REPowerEU 2022) | **6 GW elektrolizerów do 2024, 40 GW do 2030**; 10 Mt produkcji + 10 Mt importu w 2030 | Koniec 2025: **~0,57 GW** działających elektrolizerów w Europie (~500 MW w UE). Europejski Trybunał Obrachunkowy (SR 11/2024): cele „**nierealistyczne**”, „oparte na woli politycznej, a nie solidnej analizie”. | W | https://www.eca.europa.eu/en/news/NEWS-SR-2024-11 ; https://www.hydronews.it/en/a-fine-2025-only-500-mw-of-electrolysis-operating-in-the-eu-census-of-the-european-hydrogen-observatory/ |
| **Energia fal (Pelamis)** | „Węże morskie”, pierwsza farma falowa na świecie (Portugalia, 2008) | Pelamis w upadłości (administration) w **XI 2014**. IP przejmuje Wave Energy Scotland. IRENA 2026: fale i pływy wciąż „blisko” fazy przemysłowej. | W | https://www.offshorewind.biz/2014/11/23/pelamis-wave-power-goes-into-administration |
| **Offshore w USA** | Cel Bidena (2021): **30 GW do 2030** | I 2026: ~171 MW działających plus Vineyard Wind (800 MW, operacja komercyjna od 24.04.2026) i Revolution Wind (704 MW, 2. poł. 2026). Wstrzymania prac za Trumpa (IV 2025, XII 2025) cofnięte przez sądy. Realnie ~2–5 GW w 2030 r. | Ś | https://en.wikipedia.org/wiki/Offshore_wind_power_in_the_United_States ; https://www.eenews.net/articles/2-large-wind-farms-finish-construction-on-east-coast/ |
| **Carter, 1979** | 20% energii z OZE w USA do 2000 r. | Nie osiągnięto | W | jw. |
| IEA PV Roadmap 2010 (dla porównania) | Parytet sieciowy PV na dachach „do 2020 w wielu regionach”, farmy konkurencyjne „w najbardziej nasłonecznionych regionach do 2030” | Farmy PV najtańszym nowym źródłem w większości rynków już ok. 2020 (IEA WEO 2020: „najtańszy prąd w historii”) | W | https://www.carbonbrief.org/solar-is-now-cheapest-electricity-in-history-confirms-iea |

**Wzorzec** (teza do filmu, moja interpretacja, [Ś]): prognozy chybiały w *obie* strony, ale w przewidywalny sposób.
- **Za nisko** szacowano technologie **modularne i masowo produkowane**: PV, baterie, w mniejszym stopniu wiatr na lądzie. To małe, powtarzalne jednostki. Miliony egzemplarzy oznaczają szybkie podwojenia i szybkie uczenie się.
- **Za wysoko** szacowano technologie **wielkoskalowe, projektowane pod konkretną lokalizację**: CSP, Desertec, offshore w USA, fale, etanol celulozowy, wodór. Mało egzemplarzy oznacza mało podwojeń, wolne uczenie się i duże ryzyko pojedynczego projektu.
- To samo IEA **w tym samym miesiącu (V 2010)** zaniżyło PV ~3,6× (na 2020 r.) i zawyżyło CSP ~20× (na 2020 r.).
- Tezę wspiera literatura o „granularności”, np. Wilson i in., *Science* 2020, „Granular technologies to accelerate decarbonization”. Tej pracy nie zweryfikowano w źródle pierwotnym.

---

## 4. Ciekawostki historyczne do filmu

1. **Becquerel miał 19 lat**, kiedy w 1839 r. odkrył efekt fotowoltaiczny. [W]
2. **Lód ze słońca, 1878**: Mouchot zdobył złoty medal w Paryżu za maszynę słoneczną, która robiła lód. Francja porzuciła projekt, kiedy tani węgiel z Anglii wrócił na rynek. [W]
3. **Pierwsza elektrownia wodna (Appleton, 1882)** miała 12,5 kW, mniej niż dzisiejsza przydomowa instalacja PV. [W, porównanie moje]
4. **Wodór z wiatru w 1891 r.**: Poul la Cour magazynował energię wiatru jako wodór i oświetlał nim szkołę w Askov. [Ś]
5. **Vanguard 1 (1958)**: pierwsza satelita na słońce jest wciąż na orbicie. Nadajnik na baterie padł po 20 dniach, solarny działał **6 lat**. [W]
6. **Panele Cartera nie były fotowoltaiką**, tylko kolektorami do ciepłej wody. Dziś jeden z nich leży w muzeum w **Dezhou w Chinach**, kraju, który zdominował przemysł solarny. [W]
7. **Rekord Altamont**: ok. 1985 r. na jednej kalifornijskiej przełęczy kręciło się tysiące duńskich turbin, które dawały ~połowę światowej energii wiatrowej. [Ś]
8. **Vestas zaczynał od maszyn rolniczych i dźwigów**, a jego pierwszymi klientami byli duńscy rolnicy i spółdzielnie. [W]
9. **„Nie więcej niż 4%”**, 1993. Trzy dekady później OZE dają ~56–63% prądu w Niemczech. [Ś/W]
10. **Polski rząd w I 2019 r.** zakładał **1,86 GW PV w 2030 r. i 3 GW w 2040 r.** W połowie 2026 r. jest **27,9 GW**, czyli **~15× cel na 2030 r.** [Ś/W]
11. **Moduł PV potaniał ~500× od 1975 r.** (w cenach stałych). Gdyby tak potaniał samochód za 100 tys. zł, kosztowałby 200 zł. [W, analogia moja]
12. **Polikrzem: $475/kg w 2008 r., ~$4–8/kg w 2026 r.** [W/Ś]
13. **Suntech**: od najbogatszego człowieka w Chinach (2006–2008) do pierwszego chińskiego bankruta na rynku obligacji w USA (2013). [W]
14. **Hiszpania** w 2008 r. dała połowę światowego rynku PV. Potem retroaktywnie obcięła dopłaty i przegrała dziesiątki arbitraży. To ostrzeżenie o wartości stabilnego prawa. [W]
15. **IV 2026**: pierwszy miesiąc w historii, kiedy wiatr i słońce dały światu więcej prądu niż gaz. [W]
16. **2025**: OZE wyprzedzają węgiel globalnie (33,8% wobec 33,0%). [W]
17. **Paradoks „sukcesu solarnej ceny”**: w 2025 r. LCOE PV przestało spadać. Sprzęt potaniał, ale **droższy kapitał to zjadł**. IRENA pisze, że dziś ważniejsze jest *gdzie* się buduje niż *co* się buduje. [W]
18. **Paradoks gazu**: w 2025 r. **nowa** elektrownia gazowa w USA podrożała ~2×, bo brakuje turbin gazowych. [W, IRENA]
19. **Paradoks Hormuzu**: kryzys naftowy z 1973 r. dał impuls OZE, ale nie miały one wtedy technologii. Kryzys z 2026 r. spotyka panele po ~$0,10/W. Wyszukiwania haseł „panele”, „pompa ciepła” i „EV” w Europie biją rekordy. [Ś]

---

## 5. Najmocniejsze fakty do wideo (top 12)

1. **„294 GW w 2030”** (IEA, 2010) → osiągnięte w **2016**. 14 lat przed czasem. [W]
2. **Roadmapa PV IEA z 2010 r. (scenariusz *optymistyczny*)**: 3000 GW „do 2050”. Świat dojdzie do tego ok. **2026–27**, czyli ~23 lata wcześniej. [W]
3. **Te same dni, ta sama agencja (V 2010)**: PV niedoszacowane 3,6×, CSP przeszacowane ~20×. Lekcja: skalują się rzeczy małe i powtarzalne. [W]
4. **Najbardziej ambitny scenariusz IEA z 2022 r.** zakładał szczyt 657 GW/rok **w 2040 r.** Świat zainstalował 647 GW **w 2025 r.** [W]
5. **Polska: plan z 2019 r. zakładał 1,86 GW PV na 2030 r., a dziś jest 27,9 GW.** PEP2040 miała 10–16 GW *na 2040 r.*, co przekroczono w 2023 r. [W/Ś]
6. **Learning rate PV ≈ 23,5%** na podwojenie (moje obliczenie, 1975–2024, R² = 0,98). **Cena spadła ~500×** przy ~22 podwojeniach mocy. [W]
7. **Moduł: $132/W (1975) → $0,09–0,12/W (2026).** [W/Ś]
8. **LCOE PV −89%, wiatr na lądzie −71%, baterie (magazyny sieciowe) −95%** od 2010 r. (IRENA 2026). [W]
9. **„Nie więcej niż 4%”** (Niemcy, 1993) → ~56–63%. [Ś/W]
10. **2025: OZE > węgiel** na świecie. **IV 2026: wiatr i słońce > gaz**, pierwszy raz. [W]
11. **Uczciwa przeciwwaga:** wodór w UE (cel 40 GW → realnie ~0,5 GW), etanol celulozowy (16 mld galonów → prawie zero w postaci płynnej), Desertec (€400 mld → nic), CSP (148 GW → 7 GW). [W]
12. **Peak oil**: Hubbert trafił z USA 1970… a potem USA w 2025 r. wydobywały rekordowe 13,6 mb/d. Prognozy upadają, kiedy ignorują technologię, w obie strony. [W]

---

## 6. Niepewności i sprzeczności w źródłach

1. **Przyrosty PV w 2025 r.: 514 GW (OWID/IRENA) czy 647 GW (Ember)?** IRENA podaje moc częściowo w AC (m.in. Chiny), Ember w DC (moduły). Różnica między DC a AC to ~20–30%. **W filmie trzeba wybrać jedną serię i jej się trzymać.** Do porównań z prognozami IEA sensowniej używać danych IEA/IRENA.
2. **Seria cen modułów OWID po 2010 r.** to benchmark europejski (pvXchange). Chińskie ceny FOB są niższe: 2024 ~$0,10–0,11/W wobec $0,265 w OWID. Mieszanie serii zawyża lub zaniża „krotność” spadku (500× czy 1500×).
3. **Cena ogniwa Bell Labs**: źródła podają $286, $300 lub $375/W (1956, nominalnie). Po przeliczeniu na dzisiejsze dolary to ~$3000–4500/W.
4. **Baterie w 2010 r. (BNEF)**: „>$1100” (w dolarach z 2020 r.), „>$1200” lub „$1474/kWh” (w dolarach z 2025 r.). Zależy od roku bazowego i koszyka zastosowań.
5. **KPEiK 2019**: cel PV na 2030 r. to 7,3 GW czy 7,8 GW? Źródła wtórne się różnią. Projekt z I 2019 (1,86 GW) i wersja finalna z XII 2019 to *różne* dokumenty, nie wolno ich mylić.
6. **KPEiK 2026**: liczby dla PV (32,4 / 43 GW) pochodzą z relacji medialnych. Powermeetings.eu twierdzi, że dokument nie podaje mocy PV. Warto sprawdzić w samym dokumencie (gov.pl).
7. **Ogłoszenie „4%” z 1993 r.**: główne źródło to SFV (Solarenergie-Förderverein), organizacja prosolarna. Cytat jest szeroko powielany, ale nie widziałem skanu ogłoszenia.
8. **Udział Altamont w światowym wietrze (~50%)**: pochodzi z Wikipedii i źródeł popularnych. Rząd wielkości jest wiarygodny, bo Kalifornia miała wtedy ~90% mocy wiatrowej świata wg części źródeł, ale tego nie weryfikowałem.
9. **Liczby Hoekstry dla WEO 2006/2013** (np. „160 GW do 2035 r.” w WEO 2013) wyglądają podejrzanie nisko albo źle zinterpretowane. W filmie używać tylko prognoz zweryfikowanych: WEO 2010 (294 GW/2030), roadmapy 2010, WEO 2018 (90 GW/rok), WEO 2022 NZE, WEO 2025 CPS.
10. **Learning rate LCOE wiatru (41% w latach 2010–2025)** jest zawyżony, bo zawiera wzrost współczynnika wykorzystania i spadek WACC. Do filmu lepiej przyjąć **~15–21%** dla sprzętu (IRENA) albo mówić o LCOE −71%.
11. **Learning rate PV zależy od okresu**: 21% (1975–2009) wobec 30–33% (po 2010). Po 2010 r. część spadku to nadpodaż i ceny poniżej kosztów, a nie „uczenie się”. Stąd ostrożność przy ekstrapolacji. IRENA 2026 sama mówi o „fazie dojrzałości” i spowolnieniu.
12. **Kryzys Ormuz 2026**: dane (Brent $80–82, TTF +53%) pochodzą z analiz CEPR i Intereconomics. Sytuacja jest dynamiczna, trzeba sprawdzić stan na dzień montażu filmu.
13. **Offshore w USA**: dokładna moc działająca we IX 2026 nie jest potwierdzona. Wiadomo tylko, że Vineyard Wind jest w eksploatacji komercyjnej od IV 2026, a Revolution Wind ma ruszyć w 2. poł. 2026.
14. **Peak oil w 2025 r.**: „106 mb/d” pochodzi z Worldometer (źródło wtórne). Lepiej zastąpić liczbą z IEA OMR lub Energy Institute Statistical Review.