# 23. Czy „świat OZE + elektryfikacja” opłaca się bardziej niż „świat węglowy”? Polska ok. 2040–2045

> **Uwaga (aktualizacja 9.10.2026):** to zapis researchu sprzed weryfikacji filmu. Treści raportu nie zmienialiśmy, ale część liczb poprawiono później. W filmie i na stronie jest:
>
> - **porównanie „koszt wydobycia polskiego węgla 800–920 zł/t wobec ceny rynkowej ok. 305 zł/t” (i mnożnik ok. 2,5×) recenzja uznała za nieporównywalne.** Zakres węgla jest inny, a jednostka może być pomylona (tona fizyczna albo tona ekwiwalentu węglowego). Wydobycie 42,8 mln t obejmuje też węgiel koksowy. **Planszę kosztów węgla usunęliśmy z filmu, a to porównanie ze strony.** Wariant „tylko z polskiego węgla” (+35 mld zł rocznie) opiera się na tych liczbach, więc traktuj go ostrożnie. Pozostałe wyniki tego raportu (51→81, 58→30, 150/167, 224/173, progi 0/20/40 €/t, +86/+29, import 58–130 i 10–33 mld zł) są w filmie bez zmian;
> - **150 wobec 167 mld zł (CO₂ = 0) dotyczy średnich cen paliw.** Przy tanich paliwach świat z filmu jest droższy o ok. 34 mld zł.
>
> Zestawienie wszystkich poprawek: synteza (`00_SYNTEZA.md`), ramka „Aktualizacja po weryfikacji”.

*Stan na 27.09.2026. Ceny realne 2026, kurs 4,25 zł/€ i 3,70 zł/$. Oznaczenia: [W] wysoka pewność, [Ś] średnia, [N] niska, [OBL] nasze obliczenie. Obliczenia własne: świat A, świat A z wolnym wyborem technologii, bilans porównawczy, wrażliwość; kod i wyniki w archiwum roboczym autorów (niepublikowane). Uwzględnia korekty z raportów 20 i 21.*

**Pytanie wyjściowe:** czy świat z filmu (elektryfikacja, PV i wiatr, auta jako elastyczność, rezerwa gazowa, ocieplone budynki) ma sens i czy będzie tańszy od świata „tradycyjnego”, np. węglowego? Bez założenia 100% OZE. Jeśli się nie opłaca, trzeba to napisać.

---

## 0. Werdykt [OBL]

Wynik podaję dla **ostrożnego wariantu B**. To B po wszystkich korektach, bez utopijnej elastyczności:
- limit wiatru na lądzie **43 GW** (Instrat), nadwyżka zastąpiona offshore po 4 150 €/kW;
- **+8 €/MWh**: tylko smart charging zamiast pełnego V2G (+4) i usługi systemowe (+4);
- PV 800 €/kW, turbiny 1 400 €/kW, kawerny według DEA;
- jawnie doliczone sieci (+260 mld zł), gniazdka (147 mld zł) i pompy ciepła (~250 mld zł);
- dzisiejsze, nieocieplone budynki.

Dla porównania pokazuję też „B z modelu 16”: pełne V2G i wiatr 60 GW.

1. **Przy dzisiejszych cenach (IX 2026: gaz ~75 €/MWh, Brent ~104 $, EUA ~80 €/t) ostrożny B jest tańszy o ~50–90 mld zł rocznie, czyli ~3 300–5 900 zł na gospodarstwo domowe rocznie.** Przy średnich paliwach i CO2 80: A kosztuje 224 mld zł/rok, B 173 mld zł/rok. „zł na gospodarstwo” to koszt całej gospodarki podzielony przez 15,5 mln gospodarstw, a nie rachunek za prąd.
2. **W świecie bez ceny CO2 ostrożny B jest DROŻSZY:** o ~17 mld zł/rok (+1 100 zł na gospodarstwo) przy średnich paliwach i o ~34 mld (+2 200 zł) przy tanich. Tańszy jest tylko przy drogich paliwach: −23 mld (−1 500 zł). B z modelu 16 (pełne V2G) daje w tych samych warunkach remis (−3 mld) albo +14 mld.
3. **Próg ceny CO2, od którego ostrożny B wygrywa:** przy WACC 5% **0 / 20 / 40 €/t** (paliwa drogie / średnie / tanie); przy WACC 8% **13 / 60 / 79 €/t**. Dzisiejsza EUA (~80 €/t) przekracza próg niemal we wszystkich przypadkach. Pesymistyczny B potrzebuje 60–190 €/t.
4. **Uczciwe rozbicie (ostrożny B, średnie paliwa, CO2 0):** transport **58 → 30 mld zł** (B wygrywa zawsze), ciepło **42 → 56** (pompy w starych domach przegrywają bez CO2), prąd „dzisiejszy” **51 → 81** (nowy węgiel bez CO2 jest tańszy od OZE z rezerwą i siecią). Przy CO2 80: transport 71 → 31, ciepło 58 → 58, prąd 95 → 84. **Oszczędność daje przede wszystkim wyrzucenie ropy z samochodów. Panele same w sobie jej nie dają.**
5. **Przy „wszystko przeciw B”** (CO2 0, tanie paliwa, WACC 8%, pesymistyczne koszty B) B jest droższy o ~160 mld zł/rok (+10 000 zł na gospodarstwo). **Nawet przy CO2 80 i średnich paliwach pesymistyczny B jest droższy o ~22 mld (+1 400 zł).** Film nie może twierdzić, że B „na pewno” się opłaca. Opłaca się przy centralnych i ostrożnych założeniach.
6. **Termomodernizacja:** pełna, głęboka (~850 mld zł, ~50 mld zł/rok raty) oszczędza ~36 mld zł/rok, więc sama się nie spłaca. Opłaca się, gdy na energię przypada ≤ ~70% kosztu, czyli przy okazji remontu. Wtedy ostrożny B z ociepleniem jest tańszy o dalsze ~16 mld/rok.
7. **Czego nie wlicza bilans:** A emituje ~217 Mt CO2/rok, B 8–16 Mt. A pali ~79 mln t węgla rocznie przy krajowym wydobyciu 42,8 mln t (2025). Koszty zdrowotne węgla i smogu są osobno (p. 6) i przemawiają za B.

**Zdanie do filmu (obronne):** *„Świat z naszego filmu jest tańszy, jeśli za emisje płacimy choć połowę tego co dziś albo jeśli ropa i gaz są drogie jak w 2026. W świecie bez żadnej ceny CO2 i z tanią ropą byłby o 1–2 tys. zł rocznie na gospodarstwo droższy. Największy zysk nie bierze się z paneli, tylko z tego, że samochody przestają spalać ropę.”*

---

## 1. Co porównujemy (zakres i metoda) [OBL]

**Ta sama usługa energetyczna w obu światach, stan ustalony ok. 2040–2045:**
- prąd „dzisiejszy”: 160 TWh/rok, profil godzinowy z 32 lat pogody (raport 16);
- auta osobowe: ~226 mld km/rok, ~20,5 mln aut faktycznie jeżdżących (raport 20);
- ogrzewanie i ciepła woda: ciepło użytkowe 145 + 38 TWh (dzisiejsze budynki) albo 50 + 38 TWh (po głębokiej termomodernizacji).

**Poza zakresem** (w obu światach tak samo): transport ciężki, ciepło procesowe przemysłu, istniejąca sieć. **Koszty zasobowe:** rata kapitałowa (annuitet przy WACC), eksploatacja, paliwo, CO2. **Bez akcyzy, VAT i opłaty paliwowej** (to transfery, patrz p. 7).

### Świat A: „tradycyjny”
- **Prąd:** nowe bloki węglowe zastępujące dzisiejsze plus turbiny szczytowe (OCGT). Model: krzywa uporządkowana obciążenia z 32 lat, adekwatność 1,05 × szczyt (25,6 GW), dyspozycyjność węgla 0,85. Wynik: **~23 GW węgla + ~8 GW OCGT**, ~99,8% energii z węgla, **~130 Mt CO2/rok z samego prądu**.
- **Transport:** 16 mld l/rok (raporty 10 i 17), cena bez podatków.
- **Ciepło:** struktura jak dziś (Eurostat `nrg_d_hhq` PL 2024 + usługi): węgiel w domach 45,5 TWh, gaz 63, biomasa 50,5, ciepło sieciowe z węgla 49,5, olej 1,8 TWh [W dla danych].
- Warianty kontrolne: **A2** (węgiel + CCGT + OCGT), **A3** (wolny wybór z PV i wiatrem, LP na 8 latach pogody).

### Świat B: „OZE + elektryfikacja”
- **Wytwarzanie:** miks z optymalizacji O1 (dzisiejsze budynki: PV 78 GW, wiatr 60 GW, rezerwa gazowa 42 GW, popyt 264 TWh) albo O2 (po termomodernizacji: PV 81, wiatr 50, rezerwa 24 GW, 230 TWh). Paliwo rezerwy przeliczone dla każdego scenariusza gazu i CO2 (sprawność 0,55). Miks jest stały, więc wynik to górna granica: reoptymalizacja mogłaby koszt tylko obniżyć.
- **Korekty z raportów 20 i 21:** PV 800 €/kW (zamiast 600), turbiny rezerwowe i H2 1 400 €/kW (zamiast 1 000), elektrolizer 1 500 €/kW, kawerna H2 2,67 €/kWh (DEA). Kontrola: przy starych założeniach odtwarzam 73,4 €/MWh (raport 16: 74,4). Po korekcie przy gazie 35 i CO2 100: ~81 €/MWh (raport 20: 80–83).
- **Wariant ostrożny (bazowy w tym raporcie):**
  - wiatr na lądzie ≤ 43 GW (Instrat, XII 2024 [W]); nadwyżka (17 GW w O1) zastąpiona offshore o tej samej energii (4 150 €/kW jak Baltic Power, CF 0,40): **+10 €/MWh**;
  - **+4 €/MWh** za smart charging bez pełnego V2G (raport 16, F7);
  - **+4 €/MWh** za usługi systemowe, inercję i redispatch [N].
  - Koszt wytwarzania ostrożnego B przy średnich paliwach i CO2 0: **~114 €/MWh**; ze sieciami: **~130 €/MWh**. Dla porównania CAKE/KOBiZE 2022: ~95 €’2015/MWh, czyli >120 €/MWh dziś (raport 21). **Nasza liczba jest zgodna z literaturą, a nie niższa od niej.**
- **Dodatki poza modelem 16 (jawne):**

| Pozycja | Założenie | Zakres | Źródło / pewność |
|---|---|---|---|
| Przyrost sieci (przesył + dystrybucja) | **260 mld zł**, 40 lat, +1,5%/rok O&M | 150–450 | PSE >64 mld zł do 2034 [W]; plany OSD na 10 lat: PGE 75, Tauron 60, Enea 41, Energa 40 mld zł, z czego ~50% to odtworzenie [W]; Agora skalowana na PL ~150 mld zł dla EV [Ś] |
| Gniazdka „dom + praca” | **147 mld zł**, 20 lat | 100–230 | raport 17 [OBL] |
| Pompy ciepła (dopłata ponad kocioł) | 6,3 mln domów × **30 tys. zł** + 3,4 mln mieszkań × 12 tys. + ciepłownictwo 21 mld ≈ **250 mld zł**, 20 lat | 20–40 tys. zł/dom | GUS NSP 2021: 6,3 mln budynków jednorodzinnych [W]; ceny [Ś] |
| Termomodernizacja (wariant ocieplony) | **850 mld zł** (~750 zł/m² × 1,14 mld m²), 40 lat | 600–1 100; wariant „40% kosztu przypisane energii” | GUS: 697 + 439 mln m² [Ś]; dom 150 m²: 100–180 tys. zł [Ś]; DSRB 1,54 bln zł do 2050 (z wymianą źródeł i budynkami niemieszkalnymi) [Ś] |
| Premia EV przy zakupie w 2040 | **0 zł** | −5 … +15 tys. zł | ICCT: parytet ceny w segmentach średnich i wyższych w 2025 (DE) [W]; BYD Dolphin Surf od 82,7 tys. zł [W] |
| Tańszy serwis EV | **600 zł/auto/rok** × 20,5 mln | 300–900 | [Ś] |
| Biometan (wariant) | 50% paliwa rezerwy po 90 €/MWh | 0–50% | NCBR 2024: 3,2–4,7 mld m³/rok realnie ≈ 13–27 TWh_el (raport 21) [W] |

---

## 2. Dane wejściowe: świat węglowy

### 2.1 Nowe bloki węglowe

| Blok | Moc | Koszt | Na kW (nominalnie) | Uwagi | Źródło |
|---|---|---|---|---|---|
| Opole 5 i 6 (PGE, 2018–2019) | 1 800 MW | **11,6 mld zł** | ~6 400 zł (~1 500 €) | sprawność netto **45,5%** | [W] https://inwestycjeenergetyczne.pw.edu.pl/inwestycja/elektrownia-opole-bloki-5-6/ (27.09.2026) |
| Jaworzno 910 (Tauron, XI 2020) | 910 MW | **>6 mld zł** | ~6 600–7 000 zł | wyłączony VI 2021 – IV 2022 (wady), pełna eksploatacja komercyjna od III 2024, pożar VI 2024, **awaria z utratą 910 MW we IX 2026**, spór z Rafako–Mostostal | [W] https://www.wnp.pl/energia/blok-910-mw-elektrowni-jaworzno-po-pozarze-wroci-do-pracy-ale-na-krotko,841904.html ; https://www.money.pl/gospodarka/blok-910-mw-w-jaworznie-znowu-nie-pracuje-remont-awaryjny-6822525388675904a.html (27.09.2026) |

- Po przeliczeniu na ceny 2026 (inflacja od lat budowy +45–55% [N]): ~2 200–2 600 €/kW. **Przyjęte: 2 500 €/kW, 40 lat, O&M 55 €/kW-rok, sprawność średnioroczna 42%** [Ś].
- Lazard 2026: nowy węgiel 72–177 $/MWh, ale to **dane z 2020 r. przeliczone inflacją**, bo w USA nikt węgla nie buduje [W] https://americascoal.substack.com/p/the-reliability-gap-reconstructing
- Wrażliwość [OBL]: nakład 2 000 / 2 500 / 3 500 €/kW → prąd A 70 / 75 / 83 €/MWh (paliwa średnie, CO2 0). WACC 8% / 10% → 85 / 92 €/MWh. **WACC 5% dla nowego węgla jest życzliwy dla węgla**, bo banki w UE go nie finansują.
- W modelu przyjmuję dyspozycyjność 0,85, czyli bez wpadek w stylu Jaworzna (~1,5 roku przestoju w pierwszych 3 latach).

### 2.2 Węgiel: cena rynkowa vs koszt polskiego wydobycia

| Wielkość | Wartość | Źródło |
|---|---|---|
| PSCMI 1 (węgiel dla energetyki PL) | **~305–310 zł/t ≈ 14 zł/GJ** (I–V 2026) | [W] https://polskirynekwegla.pl/indeks-pscmi-1 |
| API2 CIF ARA | ~96–100 $/t (IX 2026) | [Ś] Investing.com |
| **Koszt wydobycia w PL** | **~800–920 zł/t**, strata 300–400 zł/t | [Ś] TEP, TOG 12/2026 (9.07.2026) https://tep.org.pl/ile-kosztuje-gornictwo-weglowe-w-polsce-tog-12-2026/ |
| Wsparcie budżetowe 2026 | **~7,5 mld zł** (w tym ~5,5 mld na redukcję zdolności) | [Ś] TEP; green-news.pl |
| Wydobycie / zużycie / import 2025 | 42,8 / 37,8 / 3,0 mln t; zatrudnienie 69,2 tys. (IV 2026) | [Ś] TEP |

Przyjęte [OBL]: węgiel rynkowy z transportem 13 / 16 / 27 €/MWh_th (tani / średni / drogi); **pełny koszt krajowego wydobycia ~33 €/MWh_th**, czyli ~2,5× więcej niż cena rynkowa. **Świat A spala ~484 TWh_th, czyli ~79 mln t węgla/rok**, prawie 2× dzisiejsze wydobycie. Wariant „z polskiego węgla” podraża A o ~35 mld zł/rok.

### 2.3 CO2
- EUA: ~69–71 €/t (II 2026), maksimum półrocza **86,6 €/t (22.07.2026)** [Ś] https://www.openpr.com/news/4618478/
- **ETS2 (budynki, transport) przesunięty na 2028** [W] https://veyt.com/eu-ets/eu-ets2-delay-to-2028/ ; miękki limit ceny ~45 €/t (ceny 2020) [Ś], stąd wariant „ETS2 max 45”.
- Scenariusze: **0** (świat bez polityki klimatycznej), **80** (≈ dziś), **150 €/t**.

### 2.4 Ropa, gaz, paliwa
- Brent ~104–106 $/bbl (IX 2026) [Ś] https://tradingeconomics.com/commodity/brent-crude-oil ; TTF średnio 62 €/MWh w VIII, **~74–81 €/MWh we IX** [Ś] https://energyriskiq.com/data/natural-gas-price-today-europe
- Stacje 27.09.2026: **Pb95 8,02, ON 9,02 zł/l** [Ś] https://www.bankier.pl/wiadomosc/Ceny-paliw-wrzesien-2026-Benzyna-juz-prawie-po-8-zl-a-ON-jest-rekordowo-drogi-9195591.html
- **Import netto surowców energetycznych 2025: ~104 mld zł** (ropa 51, gaz 30, węgiel 0,8 mld zł) [Ś] https://biznes.pap.pl/wiadomosci/energia/w-2025-r-wzrosl-udzial-oze-w-produkcji-pradu-ale-tez-import-ropy-i-gazu-forum
- Scenariusze [OBL]:

| Scenariusz | Gaz TTF | Brent | Paliwo bez podatków |
|---|---|---|---|
| **tani** | 35 €/MWh | 65 $ | 2,8 zł/l |
| **średni** | 70 €/MWh | 90 $ | 3,6 zł/l |
| **drogi** | 120 €/MWh | 130 $ | 4,9 zł/l |

  Narzuty: gaz do budynków +20 €/MWh (sieć), węgiel do domów +8 €/MWh; biomasa 30 €/MWh.

---

## 3. Wyniki główne [OBL]

### 3.1 Koszt roczny, mld zł (WACC 5%)

| Paliwa \ CO2 | A: 0 €/t | **B ostrożny: 0** | B−A | A: 80 | **B ostr.: 80** | B−A | A: 150 | B ostr.: 150 | B−A |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| tanie | 121,5 | 155,4 | **+34** | 195,2 | 160,9 | **−34** | 259,7 | 165,8 | **−94** |
| średnie | 150,1 | 167,4 | **+17** | 223,8 | 173,0 | **−51** | 288,3 | 177,8 | **−111** |
| drogie | 207,3 | 184,6 | **−23** | 281,0 | 190,1 | **−91** | 345,5 | 195,0 | **−151** |
| *B z modelu 16 (pełne V2G, wiatr 60 GW), B−A* | | | *+14 / −3 / −43* | | | *−54 / −71 / −111* | | | *−114 / −131 / −171* |

**Struktura ostrożnego B (średnie paliwa, CO2 0), mld zł/rok:** wytwarzanie 127 (wiatr lądowy 26, offshore 21, PV 21, rezerwa: moc 20 + paliwo 26, dopłata systemowa ~9), przyrost sieci 19, gniazdka 13, dopłata do pomp 20, serwis aut −12. **Struktura A:** prąd 51, ciepło 42, paliwo aut 58.

### 3.2 Różnica B − A w zł na gospodarstwo rocznie (minus = B tańszy)

| Wariant B | WACC | CO2 0 (tanie / średnie / drogie) | CO2 80 | CO2 150 |
|---|---|---|---|---|
| **ostrożny, dzisiejsze budynki** | 4% | +1 520 / +450 / −2 130 | −2 880 / −3 950 / −6 530 | −6 730 / −7 790 / −10 380 |
| | **5%** | **+2 180 / +1 120 / −1 470** | **−2 210 / −3 280 / −5 860** | −6 060 / −7 130 / −9 710 |
| | 8% | +4 360 / +3 290 / +710 | −40 / −1 110 / −3 690 | −3 890 / −4 960 / −7 540 |
| ostrożny + termomodernizacja (40% kosztu na energię) | 5% | +1 390 / +60 / −2 890 | −3 130 / −4 450 / −7 400 | −7 080 / −8 410 / −11 360 |
| B z modelu 16 (pełne V2G, wiatr 60 GW) | 5% | +890 / −180 / −2 760 | −3 510 / −4 580 / −7 160 | −7 360 / −8 430 / −11 010 |
| model 16 + pełna termomodernizacja (100% kosztu) | 5% | +2 490 / +1 160 / −1 790 | −2 030 / −3 360 / −6 310 | −5 980 / −7 310 / −10 260 |

### 3.3 Próg ceny CO2, powyżej którego B jest tańszy (€/t)

| Wariant B | WACC | Paliwa drogie | średnie | tanie |
|---|---|---|---|---|
| model 16 (pełne V2G) | 5% | 0 | 0 | 16 |
| **ostrożny** | 4% | 0 | 8 | 28 |
| **ostrożny** | **5%** | **0** | **20** | **40** |
| **ostrożny** | 8% | 13 | 60 | 79 |
| pesymistyczny (sieć 450, gniazdka 230, pompa +40 tys., EV +15 tys., serwis 300, PV 1 000, rezerwa 1 800 €/kW, wiatr ≤43, +12 €/MWh) | 5% | 59 | 106 | 125 |
| pesymistyczny | 8% | 120 | 167 | 186 |

### 3.4 Gdzie B wygrywa, a gdzie przegrywa (ostrożny B, WACC 5%, mld zł/rok) [OBL]

Koszt wytwarzania B rozdzielony proporcjonalnie do energii. Sieć: 40% transport, 40% ciepło, 20% prąd. To przybliżenie.

| Scenariusz | Transport A → B | Ciepło A → B | Prąd „dzisiejszy” A → B | Razem |
|---|---|---|---|---|
| tanie paliwa, CO2 0 | 45 → **28** | 31 → **54** | 46 → **74** | 122 → 155 |
| średnie paliwa, CO2 0 | 58 → **30** | 42 → **56** | 51 → **81** | 150 → 167 |
| średnie paliwa, CO2 80 | 71 → **31** | 58 → **58** | 95 → **84** | 224 → 173 |

- **Auta elektryczne: najpewniejszy zysk.** Wygrywają nawet przy ropie po 65 $ i bez CO2, bo zużywają ~3× mniej energii na km.
- **Pompy ciepła w nieocieplonych domach bez ceny CO2 przegrywają** z dzisiejszym miksem węgla, gazu i drewna. Przy CO2 80 wychodzi remis.
- **Sam prąd bez ceny CO2 jest tańszy z nowego węgla** (67–75 €/MWh) niż z OZE z rezerwą (85–114 €/MWh bez sieci). Kontrola A3 (wolny wybór, LP): przy CO2 0 optimum to nadal 80–90% węgla z 3–10 GW wiatru. **Przy CO2 80 ten sam świat „tradycyjny”, bez żadnej elektryfikacji, sam buduje 27 GW PV i 37 GW wiatru (70% OZE, 100 €/MWh) zamiast czystego węgla (139 €/MWh).**

---

## 4. Wrażliwość (tornado): ostrożny B, średnie paliwa, WACC 5% [OBL]

Różnica B − A w mld zł/rok. Baza: **+17 przy CO2 0**, **−51 przy CO2 80**.

| Parametr (niski / wysoki) | CO2 0: niski | CO2 0: wysoki | CO2 80: niski | CO2 80: wysoki |
|---|---|---|---|---|
| **Paliwa tanie / drogie** | +34 | −23 | −34 | −91 |
| **WACC 4% / 8%** | +7 | **+51** | −61 | −17 |
| **Brak elastyczności aut i ciepła (+31 zamiast +4 €/MWh)** | – | **+48** | – | −21 |
| **Premia EV −5 / +15 tys. zł** | +9 | **+44** | −60 | −25 |
| Sieć +150 / +450 mld zł | +9 | +31 | −59 | −37 |
| Dopłata systemowa 0 / 16 €/MWh (bazowo 8) | +8 | +26 | −60 | −42 |
| Gniazdka 100 / 230 mld zł | +13 | +25 | −55 | −43 |
| Serwis EV −900 / −300 zł | +11 | +23 | −57 | −45 |
| Pompa: dopłata 20 / 40 tys. zł | +12 | +22 | −56 | −46 |
| Moc rezerwowa 1 000 / 1 800 €/kW | +12 | +23 | −56 | −46 |
| PV 700 / 1 000 €/kW | +15 | +22 | −53 | −47 |
| Wiatr lądowy bez limitu (60 GW) | +6 | – | −62 | – |
| Biometan 50% paliwa rezerwy | – | +20 | – | −51 (emisje B 16 → 8 Mt, import paliw 19 → 10 mld zł) |
| Węgiel z polskich kopalń | – | −18 | – | −86 |
| A2 (węgiel + CCGT) zamiast A1 | – | +17 | – | −51 |
| ETS2 ograniczony do 45 €/t | – | – | – | −41 |

**Narożniki:**
- **Wszystko przeciw B** (CO2 0, tanie paliwa, WACC 8%, pesymistyczne koszty B): **+159 mld zł/rok (+10 200 zł na gospodarstwo)**.
- Pesymistyczny B przy CO2 80: **+22 mld** (średnie paliwa, WACC 5%) albo **+90 mld** (tanie paliwa, WACC 8%).
- **Wszystko za B** (CO2 150, drogie paliwa, WACC 4%, optymistyczne koszty): **−217 mld (−14 000 zł)**.

**Co najbardziej przesuwa wynik:** (1) cena CO2 (0 → 80 €/t to ~70 mld zł/rok); (2) ceny paliw (~57 mld między tanimi a drogimi); (3) WACC 4 → 8% (~44 mld); (4) elastyczność aut (~31 mld); (5) cena EV w 2040 (~35 mld w zakresie); (6) koszt sieci (~22 mld). Ceny PV i turbin przesuwają wynik najmniej, po kilka mld zł.

---

## 5. Kontrargumenty: czy wynik nie jest za optymistyczny dla B?

| Zarzut | Ocena | Jak ujęte |
|---|---|---|
| **„LCOE OZE pomija koszty systemowe”** | Słuszne dla samego LCOE, ale nie dla tego porównania. Model 16 liczy system godzinowo przez 32 lata z rezerwą 24–42 GW, curtailmentem 8–10% i najgorszymi zimami. Usługi systemowe i inercja: +4 €/MWh w bazie, do +16 w wrażliwości | baza + tornado |
| **Idealna prognoza, 90% aut podłączonych, pełne V2G** | Najpoważniejsze uproszczenie modelu 16. Ostrożny B zakłada tylko smart charging (+4 €/MWh). Bez żadnej elastyczności +31 €/MWh: B przy CO2 80 nadal tańszy (−21 mld) | baza + tornado |
| **Wiatr na lądzie 50–60 GW, a potencjał ~43 GW** (Instrat) | Uwzględnione: limit 43 GW, reszta offshore po 4 150 €/kW (+10 €/MWh) | baza |
| **Zaniżone koszty PV, turbin, H2, kawern** (raporty 20, 21) | Skorygowane. Kawerny w wariancie z gazem to <1 mld zł/rok | baza |
| **Brak sieci w modelu 16** (raport 21) | Doliczone jawnie: 260 mld zł (zakres 150–450) + gniazdka 147 mld zł | baza |
| **Sieci drożeją** (dystrybucja +9,36% w 2026) | Realne. Rekordowe 14,7 mld zł inwestycji OSD w 2025 r. [W] PTPiREE https://ptpiree.pl/aktualnosci/raport-ptpiree-polska-elektroenergetyka-w-erze-elektryfikacji-blisko-18-mld-zl-inwestycji-w-rozwoj-infrastruktury-elektroenergetycznej/ | tornado |
| **Koszt kapitału** | Przy WACC 8% i CO2 0 ostrożny B przegrywa o ~51 mld. Węgiel też jest kapitałochłonny, a w realnym świecie ma **wyższy** WACC | tabela 3.2 |
| **Stały miks B** | Reoptymalizacja pod scenariusz mogłaby koszt B tylko obniżyć | ostrożne |
| **Świat A: dyspozycyjność 0,85, WACC 5%, bez minimum technicznego bloków** | Życzliwe dla A (Jaworzno, brak finansowania węgla) | życzliwe dla A |

### Kraje: gdzie rachunki wzrosły, a gdzie hurt spadł
- **Niemcy — detal ~32–33 ct/kWh** (Verivox IV 2026: 32,8). **~59–60% rachunku to sieci, podatki i opłaty.** W 2026 r. państwo dopłaca 6,5 mld € do przesyłu, którego opłata spadła z 6,65 do 2,86 ct/kWh [Ś] https://www.cleanenergywire.org/factsheets/what-german-households-pay-electricity . Przyczyny: fiskalizacja rachunku (dawne EEG z drogich kontraktów PV 2009–2012, dziś z budżetu), sieci i redispatch, szok gazowy 2022, wyłączenie atomu (wpływ dyskusyjny, zależy od scenariusza) [Ś]. **Drogie było wczesne wejście i podatki, a nie sama energia z wiatru.**
- **Hiszpania:** detal ~24 ct/kWh (2026) [Ś] https://www.holaswitch.com/articles/electricity-costs-spain-2026-what-drives-your-bill ; 743 ujemnych godzin, a wieczór 5× droższy od południa (raport 04).
- **Australia (NEM):** II kw. 2026 hurt **74 AUD/MWh, −47% r/r**, najniżej od 2020. OZE 42%, baterie wyznaczają cenę w 36% interwałów [W] https://www.aemo.com.au/newsroom/media-release/qed-q2-2026
- **Teksas (ERCOT):** hurt ~70 $/MWh (2023) → ~34 $/MWh (2024), częściowo dzięki PV i bateriom [Ś] https://www.dallasfed.org/research/economics/2025/1104-golding-grid . Detal rośnie przez sieci.
- **Morał:** OZE obniżają cenę hurtową. Rachunek detaliczny rośnie, jeśli dochodzą podatki i sieć rozbudowywana bez sterowania popytem. Dlatego doliczamy sieć i dlatego bez CO2 wychodzi „nieco drożej”, a nie „za darmo”.

### Zewnętrzne kontrole
- **CAKE/KOBiZE 2022:** koszt wytwarzania ~95 €’2015/MWh (>120 € dziś) przy 330–360 TWh w 2050 (raport 21) [W]. Nasz ostrożny B: ~114 €/MWh bez sieci, ~130 € z przyrostem sieci. **Spójne.**
- **PIE (XI 2023):** węgiel 2040 = 738 zł/MWh vs OZE 251 zł/MWh; skumulowany koszt 1 357 vs 963 mld zł [Ś] https://pie.net.pl/w-2040-r-energetyka-oparta-na-weglu-bedzie-40-proc-drozsza-niz-oze/ . **Założenie CO2 250 €/t w 2040.** Nasz wynik jest ostrożniejszy.
- **Instytut Jagielloński (2024):** wariant OZE tańszy o ~116 mld zł w latach 2025–2040 [Ś] https://www.jagiellonski.pl/rachunek-kosztow-polskiej-elektroenergetyki-a-d-2040/

---

## 6. Zdrowie (osobno, NIE wliczone w koszty energii)

- **Energetyka węglowa PL: ~3 500 przedwczesnych zgonów/rok, koszty zdrowotne do ~16 mld €/rok** (HEAL 2013/2017; dane sprzed norm BAT 2021, dziś niższe) [Ś] https://www.teraz-srodowisko.pl/aktualnosci/zdrowotne-koszty-energetyki-weglowej-to-16-mld-euro-3832.html ; https://healpolska.pl/aktualnosci/elektrownie-weglowe-a-zdrowie-porazajace-dane/
- **Smog z domowych pieców jest większy niż z elektrowni.** EEA: „główną przyczyną pyłu w Polsce jest spalanie paliw stałych w domowych piecach”. PM2.5 spadło z 33 (2010) do 14,5 µg/m³ (2023) [W] https://www.eea.europa.eu/en/europe-environment-2025/countries/poland/health-impacts-of-air-pollution . Zgony przypisane PM2.5 w PL to rząd kilkudziesięciu tysięcy rocznie [N]: **przed filmem sprawdzić dokładną liczbę EEA**.
- Świat A utrzymuje oba źródła (~79 mln t węgla, w tym ~45 TWh w domowych kotłach), świat B usuwa oba. Koszty zdrowotne w skali HEAL (kilkadziesiąt mld zł/rok) przesunęłyby wynik przy CO2 0 z „B drożej o 17 mld” na korzyść B. **Nie sumujemy tego**, zgodnie z założeniem.

---

## 7. Bezpieczeństwo, import, przepływy pieniędzy [OBL]

| | Świat A | Ostrożny B |
|---|---|---|
| Import paliw (tanie / średnie / drogie), mld zł/rok | **58 / 82 / 130** (ropa do aut 24–48, węgiel 27–33, gaz 8–15) | **10 / 19 / 33** (gaz do rezerwy); z 50% biometanu 5 / 10 / 17 |
| Import sprzętu (rata roczna × udział importu) | ~0 | **~58 mld zł/rok** [N, szacunek udziałów: PV 50%, turbiny 40–50%, pompy 40%, sieć 15%] |
| Szok cenowy (tanie → drogie paliwa) | **+86 mld zł/rok** | **+29 mld zł/rok** |
| CO2 | **~217 Mt/rok** | **~16 Mt** (8 Mt z 50% biometanu) |

- **B nie jest „bez importu”.** Panele, ogniwa i część turbin są z zagranicy. Ale **sprzęt kupuje się raz, a paliwo co tydzień.** Ormuz 2026 (Brent ~104 $, ON 9 zł/l, TTF 70–80 €) uderza w A ~3× mocniej niż w B.
- **Pieniądze w kraju:** ropa to ~100% importu. W B więcej zostaje w kraju (montaż, sieci, termomodernizacja, serwis). Miejsc pracy nie liczyłem ilościowo [N].
- **Górnictwo:** 69 tys. zatrudnionych, wsparcie ~7,5 mld zł w 2026 (~125 tys. zł/pracownika; TEP: ~450 tys. zł na miejsce pracy w deficytowych kopalniach) [Ś]. Świat A z polskim węglem wymagałby podwojenia wydobycia po koszcie 2,5× wyższym od rynku.
- **Fiskalnie:** paliwo aut osobowych daje budżetowi ~40–50 mld zł/rok (akcyza, opłata paliwowa, VAT) [OBL/Ś]. W B trzeba je odzyskać inaczej. To nie jest koszt gospodarki, ale **będzie widoczne na rachunkach**.

---

## 8. Werdykt: kiedy B jest tańszy, a kiedy droższy (ostrożny B)

| Warunki | B − A | Na gospodarstwo/rok |
|---|---|---|
| **Dziś (IX 2026): paliwa średnie–drogie, CO2 ~80, WACC 5%** | **B tańszy o 51–91 mld zł/rok** | **−3 300 … −5 900 zł** |
| CO2 80, tanie paliwa | B tańszy o 34 mld | −2 200 zł |
| CO2 80, średnie paliwa, WACC 8% | B tańszy o 17 mld | −1 100 zł |
| **CO2 0, paliwa średnie** | **B droższy o 17 mld** | **+1 100 zł** |
| CO2 0, paliwa tanie | B droższy o 34 mld | +2 200 zł |
| CO2 0, paliwa drogie | B tańszy o 23 mld | −1 500 zł |
| CO2 0, średnie paliwa, WACC 8% | B droższy o 51 mld | +3 300 zł |
| Pesymistyczny B, CO2 80, średnie paliwa | B droższy o 22 mld | +1 400 zł |
| Wszystko przeciw B | B droższy o 159 mld | +10 200 zł |

**Czy film ma sens? Tak, jeśli powie się wprost cztery rzeczy:**
1. **Przewaga B zależy od tego, czy płacimy za emisje** (wystarczy ~20–40 €/t przy WACC 5%, dziś jest ~80) **albo czy paliwa są drogie.** W świecie bez ceny CO2 i z tanią ropą B jest droższy o 1–2 tys. zł/gospodarstwo/rok.
2. **Oszczędność bierze się głównie z aut elektrycznych, a nie z paneli.** Sam sektor prądu bez CO2 jest tańszy z węgla.
3. **Elastyczność aut to warunek opłacalności, a nie gadżet:** jej brak kosztuje ~30 mld zł/rok.
4. **Ocieplać przy okazji remontu, a nie wszystko naraz.** Pełna głęboka termomodernizacja zwraca się ~24 lata (~750 zł/m² nakładu vs ~32 zł/m²/rok oszczędności).

**Największa niepewność: cena CO2 (decyzja polityczna), potem ceny ropy i gazu, koszt kapitału i to, czy auta naprawdę będą elastyczne.** Koszty paneli i turbin mają najmniejsze znaczenie.

---

## 9. Kluczowe liczby do filmu

1. Świat A (węgiel + ropa + gaz): **~150 mld zł/rok bez CO2, ~224 mld zł/rok przy CO2 80** (średnie paliwa). [OBL]
2. Ostrożny świat B: **~167–173 mld zł/rok**; B z modelu 16: ~147–153. [OBL]
3. Przy dzisiejszych cenach B tańszy o **~50–90 mld zł/rok ≈ 3 300–5 900 zł na gospodarstwo**. [OBL]
4. Bez ceny CO2: od **+2 200 zł** (tanie paliwa) do **−1 500 zł** (drogie) na gospodarstwo. [OBL]
5. Próg CO2 dla ostrożnego B: **0–40 €/t** (WACC 5%), **13–79 €/t** (WACC 8%); EUA dziś ~80. [OBL/Ś]
6. Transport: **58 → 30 mld zł/rok**; auta elektryczne wygrywają nawet bez CO2. [OBL]
7. Ciepło: bez CO2 **42 → 56** (pompy przegrywają), przy CO2 80 **58 → 58**. [OBL]
8. Prąd z nowego węgla: **67–75 €/MWh** bez CO2, **~140 €/MWh** przy CO2 80. Ostrożny B: ~114 €/MWh, z siecią ~130. [OBL]
9. „Tradycyjny” świat przy CO2 80 **sam buduje 70% OZE**. [OBL]
10. Opole 5/6: **11,6 mld zł za 1,8 GW**; Jaworzno: **>6 mld zł za 0,91 GW**, awarie 2021–2026. [W]
11. Polski węgiel: koszt **800–920 zł/t** vs rynek **~305 zł/t**; wsparcie **7,5 mld zł** w 2026. [Ś/W]
12. Świat węglowy: **~79 mln t węgla/rok** vs wydobycie **42,8 mln t** (2025). [OBL/Ś]
13. Emisje: **217 vs 16 Mt CO2/rok** (8 Mt z biometanem). [OBL]
14. Import paliw: A **58–130**, B **10–33 mld zł/rok**; faktyczny import 2025: **104 mld zł**. [OBL/Ś]
15. Szok cenowy podnosi koszt A o **86**, a B o **29 mld zł/rok**. [OBL]
16. Brak elastyczności aut: **+31 mld zł/rok** dla B. [OBL]
17. WACC 4% → 8%: B **+44 mld zł/rok**. [OBL]
18. Pełna termomodernizacja: **~850 mld zł** (~50 mld zł/rok raty) vs oszczędność **~36 mld zł/rok**. [OBL/Ś]
19. Niemcy: **~60% rachunku to sieci, podatki i opłaty**; Australia: hurt **−47% r/r** (II kw. 2026). [Ś/W]
20. Węgiel w energetyce: **~3 500 zgonów/rok**, do **16 mld €/rok** kosztów zdrowotnych (HEAL, dane historyczne; poza bilansem). [Ś]

---

## 10. Ograniczenia
- **Stan ustalony, bez ścieżki dojścia.** Pomijam koszty osieroconych aktywów i okresu „dwóch flot” (2030–2040), który może być drogi.
- **Świat A uproszczony:** krzywa uporządkowana, bez minimum technicznego i bez CHP (CHP obniżyłoby koszt A o kilka mld zł [N]).
- **Świat B to stały miks z raportu 16:** jeden węzeł, idealna prognoza (częściowo skompensowana dopłatą +8 €/MWh). Offshore jako zamiennik nadwyżki lądu to przybliżenie energetyczne, nie reoptymalizacja. Udziały importu sprzętu to szacunki [N].
- **Nie liczyłem transportu ciężkiego.** Przy ropie ≥90 $ raczej powiększyłby przewagę B.
- **Koszt zasobowy ≠ rachunek.** Rozkład między gospodarstwa, przemysł i budżet zależy od polityki podatkowej.